İqtisadi
Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında birləşdirici körpüdür
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələrin nəzərəçarpan dərəcədə fəallaşdığı müşahidə edilməkdədir. Həm regional, həm də qlobal miqyasda baş verən geosiyasi proseslər ölkələrin daha sıx əməkdaşlığını təşviq edir. Azərbaycanın bu sahədə atdığı addımlar, dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri, müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə birgə təmaslar, imzalanan çoxsaylı sənədlər də bunun bariz nümunəsidir. Azərbaycan-Mərkəzi Asiya münasibətləri güclü Türk dünyasının formalaşması, TDT daxilində münasibətlərin daha da yaxşılaşması, eləcə də milli, regional və qlobal inkişaf baxımından mühüm strateji məzmuna malikdir.
Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşündə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı zaman səsləndirdiyi “Azərbaycan Cənubi Qafqazda yerləşsə də, bu gün fəal qarşılıqlı fəaliyyət sayəsində Mərkəzi Asiya və Azərbaycan artıq qlobal miqyasda nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artan vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur” fikirləri də qeyd edilənləri bir daha təsdiq edir.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında Mərkəzi Asiya ölkələrinin yaxından iştirakı, Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına məktəbin və Kurmanqazı adına Uşaq İncəsənət Mərkəzinin, Ağdamda Manas məktəbinin fəaliyyət göstərməsi, Füzulidə Türkmənistanın qardaşlıq dəstəyinin rəmzi olan məscidin tikintisi, Özbəkistan şirkətinin iştirakı ilə Xankəndidə toxuculuq fabrikinin açılışı və s. özbək, qazax, qırğız və türkmən qardaşlığının – TÜRK BİRLİYİNİN bir nümunəsidir.
Bütün bunlara rəğmən, dövlət başçısının çıxışında da vurğulandığı kimi, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər çoxşaxəli olmaqla, tarixi köklərə, ənənələrə söykənməklə yanaşı, müasir dövrdə nəqliyyat əlaqələri daha çox diqqəti cəlb edir. Mərkəzi Asiya və Azərbaycanı birləşdirməklə qlobal ticarət dövriyyəsində həlledici rol alan beynəlxalq nəqliyyat layihələri nəinki regional və qlobal tərəqqiyə təkan verir, eyni zamanda dünyada resursların ədalətli bölgüsünü təmin etmək kimi bir sülh, əmin-amanlıq, yüksək rifah amilinə çevrilib. Bu baxımdan da, Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşündə də səsləndiyi kimi, nəqliyyat və logistika infrastrukturunun müasirləşdirilməsi, gömrük prosedurlarının sinxronlaşdırılması və rəqəmsallaşdırılması üzrə birgə səylər yükdaşımaların həcminin artırılması, iqtisadi dayanıqlılığın gücləndirilməsi, regional və beynəlxalq bazarlarda əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi əsas prioritetlər kimi qəbul edilməkdədir.
Sürətli inteqrasiya prosesləri ilə xarakterizə olunan müasir dövrdə insanların və yüklərin hərəkətliliyinin artması, daşıma proseslərinin intensivləşməsi uzunmüddətli iqtisadi inkişafın əsas çağırışlarından biridir. Beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri üzrə daşımaların həcm və dövriyyəsində ilbəil müşahidə edilən dinamik artımlar da bunu bir daha təsdiq edir. Dünyanın əsas istehsal – yük mərkəzi olan Çin dövlətini Avropa ilə birləşdirən Orta dəhliz üzrə daşımaların, yalnız son üç ildə 90% artması, dəhliz böyünca limanlarda və müxtəlif ərazilərdə yerləşən “darboğaz”larda aparılan təkmilləşdirmə işləri, gömrük proseslərinin rəqəmsallaşdırılması, Orta dəhliz böyünca elektronlaşdırma tədbirləri nəqliyyat-tranzit xidmətlərinin prioritetliyini bir daha önə çıxarır.
Örta dəhlizin əsas nəqliyyat-tranzit qovşağı olan Azərbaycanda illik buraxılış qabiliyyəti 25 milyon ton olan Ələt Beynəlxalq Limanının tikintisi, 400 hektar ərazidə avtomobil, dəmir yolu, su, hava daşımalarının birləşdiyi əhəmiyyətli bir qovşağın formalaşdırılması, tranzit daşımaların daha çevik təşkili və infrastruktur təminatın davamlı şəkildə təkmilləşdirilməsi istiqamətində ardıcıl şəkildə həyata keçirilən layihə və proqramlar ölkəmizdə nəqliyyat sektoruna dövlət qayğısının, eləcə də bu sektordan gözləntilərin real nümunələridir.
Regionda doqquz beynəlxalq hava limanı, ən böyük mülki yük aviasiya donanmasına malik olmaqla yanaşı, Azərbaycan həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsində də Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə sıx əməkdaşlıq edir. “Rəqəmsal İpək yolu” layihəsi çərçivəsində Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabel şəbəkəsinin çəkilməsi qardaş türk respublikalarının elektrik enerjisi ehtiyat-larının Avropa bazarlarına çıxışını təmin edəcəkdir ki, bu da regional əməkdaşlığı gücləndirməklə yanaşı, həm də siyasi-strateji baxımdan ölkələrimizin nüfuzunu yüksəldəcəkdir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan Respublikası işğaldan azad edilmiş əraziləri Yaşıl enerji zonası elan edib, ölkəmizdə alternativ enerji potensialından istifadə istiqamətində genişmiqyaslı işlər aparılır, beynəlxalq investisiyalar cəlb edilir, o cümlədən Mərkəzi Asiya respublikaları da zəngin alternativ enerji potensialına malikdir, onda adıçəkilən fiber-optik kabel şəbəkəsinin strateji əhəmiyyəti aydın olar.
Bütün bunlar Azərbaycan-Mərkəzi Asiya arasında çoxşaxəli münasibətlərin uzunmüddətli inkişafının əsas prioritetləridir. Yaxın gələcəkdə Zəngəzur dəhlizinin açılması isə inkişaf perpektivlərini daha da gücləndirəcəkdir. İlk dövlərdə 15 milyon tona yaxın yükaşırma qabiliyyətinə malik Zəngəzur dəhlizi həm daşımaların həcm və intensivliyini artırmaqla iqtisadi münasibətləri inkişaf etdirəcək, həm də TDT üzvləri arasında birbaşa bağlantını təmin etməklə strateji əhəmiyyət daşıyacaqdır.
10:17 14.10.2026
Oxunuş sayı: 127
