Sosium

Azərbaycan Dili və Əlifbası: Müstəqil Dövlətçiliyimizin, Milli Kimliyimizin və Suverenliyimizin Sütunu

Hər bir xalqın varlığını, milli təfəkkürünü və tarixi yaddaşını yaşadan, onu dünya xalqları arasında unikal edən əsas hərəkətverici qüvvə onun ana dilidir. Azərbaycan dili xalqımızın əsrlər boyu formalaşmış mənəvi sərvəti, mədəni irsi və müstəqil dövlətçilik ənənələrimizin ən parlaq simvollarından biridir. Hər ilin 1 Avqust tarixi ölkəmizdə Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi təntənəli və rəsmi şəkildə qeyd olunur. Bu gün yalnız bir təqvim tarixi deyil, dilimizin keçdiyi kəşməkəşli, lakin şərəfli yola baxış, milli kimliyimizə və dövlətçilik rəmzlərimizə göstərilən ali ehtiramın təcəssümüdür.

Azərbaycan dili əsrlər ərzində mürəkkəb və zəngin inkişaf yolu keçmişdir. Xüsusilə XX əsrdə xalqımız bir neçə dəfə əlifba dəyişikliyi kimi mühüm və ağrılı siyasi-mədəni proseslərlə üz-üzə qalmışdır. Əsr boyunca ərəb, latın və kiril qrafikalarından istifadə olunsa da, xalqımızın ana dilinə olan sevgisi, onun özünəməxsus ahəngini və saflığını qorumaq iradəsi heç vaxt zəifləməmişdir.

1929-cu ildə ərəb qrafikasından latın əlifbasına keçid baş tutsa da, 1939-cu ildə Sovet rejiminin siyasi təzyiqləri altında ölkəmizdə kiril qrafikası məcburi tətbiq olundu. Bu addım xalqımızın digər türk xalqları və dünya mədəniyyəti ilə əlaqələrini kəsməyə yönəlsə də, Azərbaycan ziyalıları və xalqı öz dilinin ruhunu yaşatmağı bacardı.

1991-ci ildə dövlət müstəqilliyimizin bərpasından sonra latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçid rəsmən təsbit olundu. Lakin həmin dövrdəki siyasi hərc-mənclik, hüquqi bazanın zəifliyi və icra mexanizmlərinin yoxluğu səbəbindən ölkədə paralellik yaranmışdı: dövlət müəssisələrində və mətbuatda həm kiril, həm də latın qrafikasından qarışıq şəkildə istifadə olunurdu.

Milli əlifba müstəqilliyimizin bərpasından sonra qəbul edilsə də, bu tarixi qərarın tam, qəti və dönməz şəkildə həyata keçirilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi iradəsi və cəsarəti ilə bağlıdır. Ulu Öndər ana dilimizin qorunmasını və inkişafını hər zaman dövlət siyasətinin prioritet, strateji istiqaməti hesab edirdi.

1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu bir daha möhkəmləndirildi. Məhz Ulu Öndərin imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" 2001-ci il 18 iyun tarixli Fərmanı latın qrafikalı əlifbaya tam keçidi təmin edən həlledici sənəd oldu. Bu Fərmanla ölkə ərazisində bütün rəsmi kargüzarlıq, mətbuat və təhsil sisteminin istisnasız olaraq latın qrafikasına keçməsi tələbi qoyuldu.

Daha sonra, 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmana əsasən, 1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi təsis olundu. Bu addım milli dil siyasətində dönüş nöqtəsi oldu, dilimizə dövlət səviyyəsində verilən ali dəyərin bariz nümunəsinə çevrildi və cəmiyyətdə ana dilinə olan cavabdehlik hissini daha da artırdı.

Bu gün Ulu Öndərin ana dili siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla və ardıcıllıqla davam etdirilir. Ölkə başçısının "Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında" Fərmanları sayəsində milli və dünya ədəbiyyatının inciləri latın qrafikasında təkrar nəşr olunaraq gənc nəsillərə qazandırılmışdır. Mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarında, media məkanında, küçə adları və reklam lövhələrində ədəbi dilin normativlərinə riayət olunması, dilin saflığının qorunması məsələləri daim dövlətin diqqət mərkəzindədir.

Qloballaşma və rəqəmsallaşma əsrində Azərbaycan dilinin internet resurslarında doğru təmsil olunması, rəqəmsal lüğətlərin və süni intellekt modellərinin ana dilimizdə inkişaf etdirilməsi qarşıda duran əsas hədəflərdəndir. Dilimizin beynəlxalq müstəvidə, diplomatik platformalarda və akademik dairələrdə nüfuzunun artırılması istiqamətində ardıcıl layihələr icra olunur.

44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Tarixi Zəfər və suverenliyimizin tam bərpasından sonra Azərbaycan dili bu gün bütün ölkə ərazisində — Xankəndidə, Şuşada, Laçında və azad olunmuş bütün torpaqlarımızda məğrur şəkildə səslənir.

1 Avqust – Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü yalnız keçmişə nəzər salmaq günü deyil. Bu gün hər bir vətəndaşın, ziyalının və gəncin üzərinə öz doğma dilini saflığı ilə qorumaq, onu müasir elm və texnologiya dili kimi inkişaf etdirmək borcunu qoyur. Ana dilimiz — milli varlığımızın və əbədi müstəqilliyimizin zəmanətçisidir.