Sosium

Azərbaycan-Avropa münasibətlərinin yeni koordinatları

Cənubi Qafqaz regionu 2026-cı ilin iyul ayının birinci günündə yenidən dünya diplomatiyasının diqqət mərkəzinə çevrildi. Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayen Azərbaycan paytaxtı Bakıya rəsmi səfər etdi. Bu səfər təsadüfi bir ziyarət deyildi — o, dərinləşən strateji tərəfdaşlığın, genişlənən enerji əməkdaşlığının və regionda möhkəmlənən sülh mühitinin canlı ifadəsi idi. Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında Azərbaycan və Avropa İttifaqı bayraqları ilə bəzədilmiş salamlama meydanı bu görüşün nə qədər önəmli olduğunu bir daha vurğuladı. Görüşün açılışında Prezident İlham Əliyev qonağı Bakıda rəsmi şəkildə qarşıladı. Prezident Əliyev Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasındakı əlaqələrin son dövrdə misilsiz bir fəallıq mərhələsinə daxil olduğunu vurğuladı. O bildirdi ki, Avropa Komissiyası ilə münasibətlər son bir il ərzində yüksək intensivlikdə inkişaf etmişdir. Bu inkişafın arxasında iki tərəfin də ortaq mənafelərə əsaslanan iradəsi dayanır.

Danışıqlar zamanı enerji məsələsi xüsusi yer tutdu. Prezident Əliyev qeyd etdi ki, bu gün Azərbaycanın qaz ixracatının yarısı Avropa İttifaqının üzv dövlətlərinin payına düşür. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycandan Avropaya qaz daşınmasının əsas arteriyasına çevrilmişdir. Azərbaycan 2022-ci ildə imzalanan strateji enerji tərəfdaşlığı çərçivəsində öhdəliklərini ardıcıl şəkildə yerinə yetirmiş, Avropanın etibarlı enerji tərəfdaşı olmaq statusunu qorumuşdur. Ursula fon der Lyayen öz çıxışında Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu yüksək qiymətləndirdi. O bildirdi ki, Avropa İttifaqı artıq Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı və ən böyük investoru mövqeyindədir. Bu tərəfdaşlığı daha da dərinləşdirmək hər iki tərəfin strateji maraqlarına cavab verir. Fon der Lyayen yeni həmfikirliklər üzrə müzakirələrin başladılmasını da mühüm bir addım kimi dəyərləndirdi. Bu addım ticarətin daha da genişləndirilməsi üçün möhkəm bünövrə yaradacaq. Görüşün ən önəmli anlarından biri Cənubi Qafqaz üçün Avropa İttifaqının maliyyə öhdəliklərinin rəsmən elan edilməsi oldu. Avropa Komissiyasının Prezidenti Qlobal Qapı təşəbbüsü çərçivəsində Cənubi Qafqaz üçün 200 milyon avroya qədər investisiya paketinin ayrılacağını açıqladı. Bu vəsait region daxilindəki nəqliyyat, enerji və rəqəmsal infrastruktur layihələrini maliyyələşdirəcək. Həmin investisiyanın cəlb edəcəyi əlavə özəl və dövlət kapitalı ilə birlikdə ümumi həcm 2 milyard avroya çata bilər. Bundan əlavə, regionda sülhün möhkəmləndirilməsinə yönəlik 20 milyon avrolıq xüsusi proqramın həyata keçiriləcəyi də açıqlandı. Bu proqram minalı ərazilərin təmizlənməsini, səhiyyə xidmətlərinin yaxşılaşdırılmasını, kənd təsərrüfatının inkişafını, həmçinin kiçik və orta müəssisələrə dəstəyi əhatə edəcək. Proqram həm Azərbaycanda, həm Ermənistanda həyata keçiriləcək.

Görüşdə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması ayrıca müzakirə olundu. Hər iki lider Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh prosesinin irəliləyişini müsbət qiymətləndirdi. İkitərəfli ticarətin başlanması, Azərbaycandan Ermənistana neft və neft məhsullarının ixrac edilməsi, üçüncü ölkələrdən Ermənistana ünvanlanan yüklərin Azərbaycan ərazisindən tranzit keçməsi — bütün bunlar sülhün praktiki ifadəsi kimi dəyərləndiridi. Ursula fon der Lyayen Prezident İlham Əliyevin sülh gündəminin formalaşdırılmasındakı şəxsi liderlik rolunu xüsusi vurğuladı. O bildirdi ki, Prezident Əliyev regionda sülhün, əməkdaşlığın təşviq edilməsinin həqiqi initsiatorlarından biri kimi tanınır. Avropa İttifaqı bu sülh gündəminə hərtərəfli dəstək verməyə hazırdır. Nəqliyyat birləşkəliyi mövzusu da görüşdə geniş yer tutdu. Ursula fon der Lyayen Cənubi Qafqazın Avropa, Xəzər regionu və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən strateji bir qovşaq olduğunu qeyd etdi. Bu çərçivədə Avropa İttifaqı-Azərbaycan Birləşkəlik Tərəfdaşlığının yaradılması təklif edildi. Bu tərəfdaşlıq nəqliyyat, enerji və rəqəmsal infrastrukturu əhatə edəcək. Azərbaycan öz tərəfindən şərq-qərb və şimal-cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına öz töhfəsini verməyə hazır olduğunu bildirdi. Prezident Əliyev ticarət göstəricilərinə toxunarkən bildirdi ki, Azərbaycanın ticarətinin 40 faizdən çoxu Avropa İttifaqının üzv dövlətlərinin payına düşür. Cənubi Qafqazda aparılan ticarətin isə 70 faizi Azərbaycanın üzərinə düşür. Bu rəqəmlər Azərbaycanın regiondakı iqtisadi ağırlığını açıq şəkildə göstərir. Avropa İttifaqı üçün Azərbaycan Cənubi Qafqazın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır.

Bərpa olunan enerji sahəsindəki əməkdaşlıq da görüşdə əhəmiyyətli yer tutdu. Prezident Əliyev Azərbaycanın Avropa İttifaqının strateji bərpa olunan enerji tərəfdaşına çevrilə biləcəyini bəyan etdi. Azərbaycan günəş və külək enerji potensialından daha effektiv istifadə etmək üçün əsaslı addımlar atmağa hazır olduğunu ifadə etdi. Fon der Lyayen bərpa olunan enerjiyə birlikdə investisiya yatırılmasının vacibliyini önə çəkdi. Bu sahə gələcək tərəfdaşlığın yeni perspektifli istiqamətlərindən biri kimi dəyərləndiriidi. Mətbuat konfransında hər iki lider əldə edilən nəticələr barədə bəyanatlar verdi. Bu bəyanatlar həm milli, həm beynəlxalq mediada geniş rezonans doğurdu. Görüşün nəticələri iki tərəf tərəfindən müsbət qiymətləndirildi. Prezident Əliyev bildirdi ki, bu görüş Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasındakı münasibətlərin yeni, daha yüksək bir mərhələyə keçdiyinin göstəricisidir. Görüşdən sonra Prezident Əliyev sosial media hesablarında Ursula fon der Lyayenin Bakı səfərinə həsr edilmiş video paylaşdı. Bu video Azərbaycan cəmiyyətinin böyük marağına səbəb oldu. Avropa Komissiyasının Prezidenti də öz sosial media hesabında Bakı səfərinin nəticələrini qeyd edərək bu görüşü tarixi bir hadisə kimi dəyərləndirdi. Ursula fon der Lyayen Bakı səfərini tamamladıqdan sonra ikinci olaraq Ermənistana yollandı. Bu iki ölkəyə ardıcıl edilən səfər Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz sülhünə verdiyi dəstəyin simvolik ifadəsi kimi qəbul edildi. Brüsselin regionla belə yüksək səviyyəli nişangötürmə siyasəti Avropanın bu coğrafiyaya olan marağının artdığını göstərir. Bütövlükdə götürüldüyündə, bu görüş Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərinin inkişaf tarixindəki ən mühüm səhifələrdən biri kimi yadda qaldı. Enerji sahəsindən nəqliyyata, ticarətdən sülhün möhkəmləndirilməsinə qədər geniş bir əməkdaşlıq çərçivəsi bu görüş zamanı daha da konkretləşdi. Azərbaycan beynəlxalq arenada etibarlı tərəfdaş, regional sülhün qarantı, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas dayaqlarından biri kimi öz mövqeyini möhkəmləndirdi.