Gündəm,Sosium
Ölkədə boşanma rekordu: Hər gün orta hesabla 53 ailə dağılır
Azərbaycanda boşanmaların sayı artmaqda davam edir. Rəsmi statistikaya görə, ilin ilk 4 ayında ölkədə 6443 boşanma qeydə alınıb. Bu isə o deməkdir ki, hər gün orta hesabla 53 ailə dağılır.Bu göstərici ailə institutunda baş verən dəyişikliklərin miqyasını əks etdirən diqqətçəkən statistikadır. Son illər boşanmaların sayının artması ailədaxili münasibətlər, cəmiyyətin dəyərlər sistemi və müasir həyat tərzinin ailə modelinə təsiri ilə bağlı müzakirələri daha da aktuallaşdırır. Rəqəmlər göstərir ki, ailələrin qorunması və münasibətlərin davamlılığı məsələsi cəmiyyət üçün mühüm sosial mövzulardan biri olaraq qalır.
Mövzu ətrafında mütəxəssislər Crossmedia.az-la fikirlərini bölüşüblər.
Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimovanın sözlərinə görə, boşanma hallarının artması hüquqi, eyni zamanda sosial, psixoloji, iqtisadi və mənəvi aspektləri olan mürəkkəb bir məsələdir. Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı rəqəmlər bu istiqamətdə cəmiyyət olaraq daha həssas yanaşmağa ehtiyac olduğunu göstərir:
" Bununla belə, hesab edirəm ki, ailənin qorunması təkcə qanunlarla deyil, sağlam ailə dəyərlərinin formalaşdırılması, qarşılıqlı məsuliyyət hissinin gücləndirilməsi və gənclərin ailə həyatına daha hazırlıqlı şəkildə qədəm qoyması ilə mümkündür. Son illər dövlət tərəfindən ailə institutunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, aidiyyəti dövlət qurumları və qeyri-hökumət təşkilatları tərəfindən maarifləndirmə layihələri həyata keçirilir, ailə dəyərlərinin təbliği istiqamətində ardıcıl iş aparılır".
Deputat əlavə edib ki, nikahdan əvvəl tibbi müayinənin tətbiqi, ailə münasibətlərinin tənzimlənməsinə dair qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, aliment öhdəliklərinin icrasının gücləndirilməsi, məişət zorakılığına qarşı hüquqi mexanizmlərin formalaşdırılması da ailə institutunun qorunmasına xidmət edən mühüm addımlardır:
"Milli Məclis də bu istiqamətdə üzərinə düşən vəzifələri daim diqqətdə saxlayır. Parlament ailə münasibətlərini tənzimləyən qanunvericiliyin müasirləşdirilməsi, uşaqların hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi, sosial müdafiə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və ailə institutunun möhkəmləndirilməsi ilə bağlı qanun layihələrini mütəmadi olaraq müzakirə edir və qəbul edir. Deputat həmkarlarımla seçicilərlə görüşlər zamanı da bu mövzuda qaldırılan problemləri dinləyir, aidiyyəti dövlət qurumları qarşısında məsələlər qaldırır və qanunvericilik təşəbbüslərinin hazırlanmasında fəal iştirak edirik. Əlbəttə, cəmiyyətdə yaranan yeni çağırışlar fonunda qanunvericiliyin daha da təkmilləşdirilməsi zərurəti yaranarsa, bu istiqamətdə bütün konstruktiv təşəbbüslər müzakirə oluna bilər. Lakin hesab edirəm ki, boşanmaların sayını yalnız yeni qanunlarla azaltmaq mümkün deyil. Burada ailə tərbiyəsi, təhsil, psixoloji hazırlıq, iqtisadi sabitlik, qarşılıqlı hörmət və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması əsas amillərdir. Dövlət öz üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirir, lakini ailənin möhkəmliyi ilk növbədə ailə üzvlərinin bir-birinə münasibətindən və cəmiyyətin bu instituta verdiyi dəyərdən asılıdır".
Sosioloq, fəlsəfə doktoru Hüseyn İbrahimov boşanma dinamikasının bu qədər sürətlə artmasının yaxşı hal olmadığını və son illərdə belə halların xeyli çoxaldığını bildirib:
"Bu vəziyyəti daha çox statistik göstəricilərə əsasən paytaxtda və böyük şəhərlərdə müşahidə edirik. Müəyyən dərəcədə regionlarda da bu hal var. Ümumilikdə boşanma faizi hər zaman olub. Bəzi dövrlərdə bu göstərici azalıb, bəzi dövrlərdə isə kəskin artıb. Lakin demək olar ki, ölkəmizdə nikaha daxil olanların sayı və ailə qurmağa maraq hər zaman yüksək olub. Ümumiyyətlə, ailə qurmaq təkcə fərdlərin bioloji tələbatı deyil, həm də sosial nizamın, sosial sifarişin və Azərbaycanda ailə institutunun ənənəvi formasının bir hissəsidir. Bu baxımdan istər qız, istərsə də oğlan üçün ailə qurmaq hər zaman vacib şərt kimi qəbul olunub. Əgər bugünkü vəziyyəti adət-ənənələrin qloballaşdığı cəmiyyətlər və Qərb ölkələri ilə müqayisə etsək, görərik ki, xüsusən Qərbdə nikaha daxil olanların sayı daha azdır. İnsanlar daha çox sərbəst yaşamağa, nikahsız birgə həyata və ya ümumiyyətlə ailə qurmamağa üstünlük verirlər. Bəzən uzun müddət münasibətdə olsalar da, yalnız müəyyən yaşda evlənirlər və ya ümumiyyətlə nikaha daxil olmurlar. Ölkəmizdə isə bu tendensiyalarla müqayisədə ailə institutu hələ də sosial norma kimi qəbul olunur və nikaha daxil olanların sayı yüksəkdir. Təbii ki, bu dövrdə boşanmalar da müşahidə olunur və bunun müxtəlif səbəbləri var. Hər bir cəmiyyətin öz mentaliteti, adət-ənənələri və dünyagörüşü bu məsələyə təsir edir. Ancaq ilk növbədə boşanmanın səbəblərini cütlüklər özlərində axtarmalıdırlar. Əvvəlki dövrlərlə müqayisədə indi ailələr və valideynlər evlənmə prosesinə əvvəlki qədər müdaxilə etmirlər və ya etmək imkanları olmur. Qohumlar arasında nikahlar da xeyli azalıb, qız və oğlan bir-birlərini özləri, sərbəst şəkildə seçirlər. Belə olan halda nikahın pozulmasına görə məsuliyyəti də birbaşa tərəflər daşıyırlar. Bu, həm elmi, həm də məntiqi baxımdan əsaslandırıla bilər. Digər tərəfdən, ailə quranların statistikası əhalinin ümumi sayı ilə müqayisədə elə də aşağı deyil".
Sosioloqun sözlərinə görə, əvvəlki illərlə müqayisədə ailə quranların böyük əksəriyyəti, tədqiqatların da göstərdiyi kimi, həyat yoldaşı seçimində qərarı özləri verirlər:
"Yəni valideynlərin təsiri azalıb. Digər bir tendensiya isə odur ki, gənclər bir-birlərini kifayət qədər tanımadan, xasiyyətlərini tam öyrənmədən qısa müddətdə ailə qururlar. Bundan əlavə, ailə qurduqdan sonra valideynlərlə və ya qayınana-qayınata ilə birgə yaşamaq istəmirlər.
Bütün bunlar boşanmaların artmasına təsir göstərən amillərdir. Yəni burada söhbət tək bir səbəbdən deyil, bir neçə amildən gedir. Əgər insanlar ailəni yalnız sosial sifariş və ya bioloji tələbat kimi qəbul edirlərsə, dəyişən ailə münasibətləri fonunda bu dinamika daha da arta bilər. Ona görə də ailə qurarkən tərəflər bir-birini yaxşı tanımalı, ailə institutu ilə bağlı məsələləri müzakirə etməli və ailə həyatında hansı meyarları qəbul edib-etməyəcəklərini əvvəlcədən razılaşdırmalıdırlar. Ailə qurmağa yalnız sosial sifariş və ya bioloji tələbat kimi yox, iki insan arasında qurulan bir ittifaq kimi baxmaq lazımdır. Bu ittifaq nikah adlanır və insanlar onun mahiyyətini tam dərk edərək evlənməlidirlər. Statistikalar göstərir ki, boşanmalar müxtəlif yaş qruplarında baş verir. Buraya həm gənclər, həm orta yaşlılar, həm də daha yuxarı yaş kateqoriyasında olan insanlar daxildir. Buna görə də boşanma səbəbləri də yaş qruplarına görə fərqlənir. Hazırda ailə institutunda ciddi dəyişikliklər gedir. Kişi və qadın rollarının daha da bərabərləşməsi, hüquqların genişlənməsi bəzi hallarda tərəflərin bir-birinin fikrini qəbul etməməsinə, istək və davranışlarını həzm edə bilməməsinə səbəb olur. Bu baxımdan ailə yalnız sosial sifariş və ya bioloji tələbat deyil, kişi və qadın arasında qurulan uzunmüddətli ittifaq kimi dərk edilməlidir. Məncə, bu istiqamətdə maarifləndirmə işləri aparılmalıdır. Evlənməzdən əvvəl tərəflər psixoloji testlərdən keçməlidirlər. Bu testlər onların sağlamlığının yoxlanılması qədər, hətta ondan da vacib hesab oluna bilər. Bundan başqa, tərəflərin bir-birinə sədaqətli olması da çox vacibdir və bunu hər iki tərəf bacarmalıdır. Müəyyən tədbirlərlə boşanma statistikasını müəyyən qədər azaltmaq mümkündür. Ancaq düşünmək olmaz ki, bu göstərici fasiləsiz şəkildə artacaq. Bu, keçid dövrünün xüsusiyyətidir. Sosial dəyişikliklər zamanı müsbət tendensiyalar artdığı kimi, mənfi halların da artması müşahidə olunur. Zaman keçdikcə bu statistika stabilləşəcək və müəyyən səviyyədə davam edəcək. Bütün bunlar müasir dünyanın reallığıdır və açıq cəmiyyətlərdə belə halların baş verməsi tamamilə başa düşüləndir".
İngla Kids and Preschoolun direktor müavini, uşaq və yeniyetmə psixoloqu Aysu Həsənzadənin fikrincə, valideynlər çox vaxt elə düşünür ki, uşağa ən böyük zərbəni boşanmanın özü vurur.Amma elmi araşdırmalar bizə başqa bir şeyi göstərir:
"Uşağın psixologiyasına daha çox təsir edən boşanmanın özü yox, boşanmadan əvvəl və sonra evdə hökm sürən emosional mühitdir.Çünki uşaq beyni təhlükəsizlik hissinə çox həssasdır. Evdə davamlı gərginlik, mübahisələr, soyuq münasibət varsa, uşaq bunu sözlərlə yox, hissləri ilə yaşayır. Hətta maraqlı bir fakt var ki, uşaqlar valideynlərin dediklərindən çox, onların davranışlarını “oxuyurlar”. Yəni “uşaq heç nə başa düşmür” fikri əslində doğru deyil. Bəlkə hər şeyi izah edə bilmir, amma demək olar ki, hər şeyi hiss edir.Bir çox valideynin bilmədiyi başqa bir məqam da var. Xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlar bəzən valideynlərinin ayrılmasına görə özlərini günahkar hesab edə bilirlər. “Görəsən mənə görə ayrıldılar?”, “Mən daha yaxşı uşaq olsaydım, bəlkə də ayrılmazdılar” kimi fikirlər onların beynindən keçə bilir. Və bunu çox vaxt heç kimə demirlər.Amma burada vacib olan bir nüansı da qeyd etmək istəyirəm. Boşanma o demək deyil ki, uşaq mütləq psixoloji travma yaşayacaq. Əgər ayrıldıqdan sonra valideynlər uşağı münaqişələrin içinə salmırsa, onu tərəf seçməyə məcbur etmirsə, hər iki valideyn onun həyatında sevgi və dəstəyini qoruyursa, uşaq bu dəyişikliyə zamanla sağlam şəkildə uyğunlaşa bilir.Yəni mən həmişə deyirəm ki, uşaq üçün əsas məsələ ailənin tam olması deyil, özünü emosional olaraq təhlükəsiz hiss etməsidir".
Psixoloq qeyd edib ki, bəzən davamlı konflikt olan bir evdə böyümək, sakit və hörmət çərçivəsində ayrılmış valideynlərlə böyüməkdən daha ağır təsir göstərə bilir.
Fatimə Məmmədova
19:28 03.07.2026
Oxunuş sayı: 84
