Sosial şəbəkələrdə uşaqları gözləyən təhlükə: Valideynlər diqqətli olmalıdır
Sosial şəbəkələr bu gün uşaqların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Erkən yaşlardan rəqəmsal mühitə daxil olan uşaqlar üçün bu platformalar həm öyrənmə, həm də ünsiyyət imkanları yaratsa da, eyni zamanda ciddi riskləri də gündəmə gətirir. Kibertəzyiq, saxta məlumatlar, şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi və internet asılılığı kimi problemlər bu sahədə narahatlıq doğuran əsas məqamlardandır. Məhz bu səbəbdən uşaqların rəqəmsal mühitdə davranışının formalaşdırılması və media savadlılığının artırılması məsələsi aktuallığını qoruyur.
BDU-nun Yeni media və kommunikasiya nəzəriyyəsi kafedrasının müdiri Xatirə Hüseynova Crossmedia.az-la fikirlərini bölüşüb.
O qeyd edib ki, dünyanın müxtəlif ölkələrində zərərli informasiya ilə mübarizədə fərqli yanaşmalar mövcud olsa da onların hamısını birləşdirən əsas məqam qadağalardan daha çox maarifləndirməyə üstünlük verilməsidir: " Məsələn, Finlandiya məktəblərdə media savadlılığını tədrisin ayrılmaz hissəsinə çevirib və bu gün dezinformasiyaya qarşı ən dayanıqlı cəmiyyətlərdən biri hesab olunur. Avropa İttifaqında isə rəqəmsal platformaların məsuliyyətini artıran hüquqi mexanizmlər tətbiq edilir. Azərbaycanda da bu təcrübələrin bəzi elementləri uğurla tətbiq oluna bilər. Xüsusilə məktəblərdə media savadlılığının sistemli şəkildə tədrisi, fakt yoxlama təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, jurnalistlərin və müəllimlərin bu sahədə təlimlərə cəlb olunması mühüm nəticələr verə bilər. Çünki zərərli informasiya ilə mübarizənin ən effektiv yolu insanlara doğru informasiyanı seçmək bacarığını aşılamaqdır".
X.Hüseynova hesab edir ki, bu gün uşaqlar internetlə çox erkən yaşlarda tanış olurlar: "Onlar üçün internet həm təhsil, həm əyləncə, həm də ünsiyyət məkanıdır. Lakin bu mühitdə təhlükələr də az deyil. Media savadlılığı uşaqlara internetdə qarşılaşdıqları məlumatı tənqidi qiymətləndirməyi, etibarlı mənbəni şübhəli mənbədən ayırmağı və şəxsi məlumatlarını qorumağı öyrədir. Media savadlı uşaq hər gördüyü xəbərə və ya paylaşdığı məlumata kor-koranə inanmır. O, məlumatın mənbəyini araşdırır, manipulyasiya cəhdlərini tanıya bilir. Bu bacarıqlar uşaqların həm dezinformasiyadan, həm də müxtəlif onlayn təhlükələrdən qorunmasında mühüm rol oynayır. Əslində media savadlılığı rəqəmsal dövrdə təhlükəsizlik mədəniyyətinin vacib hissəsinə çevrilib".
Müsahibimiz sosial şəbəkələrin uşaqlar üçün eyni müəyyən risklər də yaratdığını da bildirib: "Bunların sırasında kibertəzyiq, şəxsi məlumatların oğurlanması, saxta xəbərlərin təsiri, zərərli məzmunla qarşılaşma və internet asılılığı xüsusi yer tutur. Bəzən uşaqlar tanımadıqları şəxslərlə ünsiyyət qurur, şəxsi məlumatlarını paylaşır və bunun nəticələrinin fərqinə varmırlar. Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə yayılan qeyri-real həyat təsvirləri uşaqların psixoloji vəziyyətinə və özünəinamına da mənfi təsir göstərə bilir. Bu riskləri minimuma endirmək üçün ilk növbədə ailə, məktəb və cəmiyyət birlikdə fəaliyyət göstərməlidir. Valideynlərin nəzarəti və övladları ilə açıq dialoqu çox vacibdir. Məktəblərdə rəqəmsal və media savadlılığı üzrə maarifləndirmə gücləndirilməlidir. Sosial şəbəkə platformaları da uşaqlar üçün təhlükəsizlik alətlərini daha əlçatan etməlidirlər. Ən əsası isə uşaqlara internetdən qorxmağı deyil, ondan məsuliyyətli və təhlükəsiz istifadə etməyi öyrətmək lazımdır. Rəqəmsal dünyada ən etibarlı müdafiə vasitəsi məlumatlı və şüurlu istifadəçidir".
Fatimə Məmmədova
18:07 11.06.2026
Oxunuş sayı: 63
