Sosium

Azərbaycan–İtaliya strateji tərəfdaşlığının perspektivləri

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və İtaliya Nazirlər Şurasının Sədri xanım Ciorcia Meloni tərəfindən mətbuat üçün səsləndirilən bəyanatlar Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin təkcə diplomatik çərçivədə deyil, həm də strateji, iqtisadi və geosiyasi müstəvidə dərin və çoxşaxəli xarakter daşıdığını aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu çıxışlar iki ölkə arasında formalaşmış tərəfdaşlığın artıq klassik siyasi əlaqələr səviyyəsini aşaraq institusional, funksional və perspektiv baxımından daha geniş miqyas aldığını göstərir.

2014 və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamələr Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin hüquqi və siyasi əsasını təşkil edir. Bu sənədlər yalnız ümumi niyyətlərin ifadəsi deyil, konkret istiqamətləri və fəaliyyət sahələrini müəyyən edən yol xəritəsi funksiyasını yerinə yetirir. Enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi əməkdaşlıq, investisiyaların təşviqi, humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi və siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi kimi sahələrdə nəzərdə tutulan məqsədlərin artıq praktik müstəvidə həyata keçirilməsi bu tərəfdaşlığın dinamik və real məzmun daşıdığını sübut edir. Bu baxımdan, qeyd olunan sənədlər münasibətlərin sabitliyini və davamlılığını təmin edən strateji çərçivə kimi çıxış edir.

Azərbaycan–İtaliya əlaqələrinin əsas sütunlarından biri enerji əməkdaşlığıdır. İtaliya Azərbaycanın Avropaya qaz ixracında aparıcı tərəfdaşlardan biri olmaqla yanaşı, eyni zamanda Avropa enerji bazarında Azərbaycanın mövqeyinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi çərçivəsində reallaşdırılan layihələr enerji təhlükəsizliyi məsələsində həm regional, həm də qlobal əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələr vasitəsilə Azərbaycan özünü etibarlı enerji təchizatçısı kimi təsdiqləyir, İtaliya isə Avropanın enerji şaxələndirilməsi siyasətində mühüm tranzit və istehlakçı ölkə kimi çıxış edir. Bununla yanaşı, son dövrlərdə bərpa olunan enerji sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri də gündəmə gəlir ki, bu da münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olması Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Dövlət və hökumət rəhbərləri arasında müntəzəm keçirilən görüşlər, qarşılıqlı səfərlər və beynəlxalq platformalarda aparılan koordinasiyalı fəaliyyət qarşılıqlı etimadın möhkəm olduğunu nümayiş etdirir. Bu etimad mühiti iki ölkənin regional və qlobal məsələlərdə oxşar mövqelərdən çıxış etməsinə şərait yaradır. Eyni zamanda, bu dialoq çərçivəsində təhlükəsizlik, sabitlik və inkişaf məsələləri üzrə ortaq yanaşmalar formalaşır.

İqtisadi və ticarət əlaqələri də münasibətlərin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. İtaliya Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşlarından biri olmaqla, xüsusilə enerji sektorunda geniş əməkdaşlığa malikdir. Bununla belə, qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi baxımından yeni əməkdaşlıq istiqamətləri ön plana çıxır. Sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, infrastruktur və innovasiya sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi əlaqələrin daha da genişlənməsinə imkan yaradır. İtaliya şirkətlərinin Azərbaycanda fəaliyyəti və Azərbaycan investisiyalarının İtaliyaya yönəlməsi qarşılıqlı iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edir.

Humanitar və mədəni əməkdaşlıq da bu münasibətlərin mühüm tərkib hissəsidir. Təhsil sahəsində tələbə mübadiləsi proqramları, mədəniyyət günləri, sərgilər və digər layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı və yaxınlığı artırır. Azərbaycan və İtaliya zəngin mədəni irsə malik ölkələr kimi bu sahədə əməkdaşlıq vasitəsilə “yumşaq güc” potensialını daha da gücləndirir. Turizm sektorunda əməkdaşlıq da xalqlar arasında birbaşa əlaqələrin inkişafına müsbət təsir göstərir.

Azərbaycan–İtaliya münasibətləri eyni zamanda daha geniş geosiyasi kontekstdə də qiymətləndirilməlidir. İtaliya Avropa İttifaqı-nın aparıcı üzv dövlətlərindən biri kimi Azərbaycanın Avropa ilə əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynayır. Azərbaycan isə Cənubi Qafqaz regionunda sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat-logistika layihələri baxımından strateji mövqeyə malikdir. Bu baxımdan, iki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli deyil, həm də regionlararası əməkdaşlıq modelinin bir nümunəsi kimi çıxış edir.

Ölkə rəhbərləri tərəfindən səsləndirilən bəyanatlar Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin möhkəm təməl üzərində qurulduğunu, qarşılıqlı maraqlara və etimada əsaslandığını, həmçinin gələcəkdə daha da genişlənmək potensialına malik olduğunu göstərir. Bu tərəfdaşlıq modeli enerji, iqtisadiyyat, siyasət və humanitar sahələrin sintezi əsasında formalaşaraq müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində uğurlu əməkdaşlıq nümunələrindən biri kimi çıxış edir.

Anar Fərəcov, BDU-nun Filologiya fakültəsinin dekan müavini