Avropadan Ukrayna ilə bağlı iki mühüm jest: Kiyev qələbəyə yaxınlaşır?
Avropa İttifaqının (Aİ) Ukraynaya 90 milyard avroluq kredit ayırması Şərqi Avropa ilə bağlı proseslərdə ən həlledici hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Həm Avropa, həm də Ukrayna rəsmilərinin, o cümlədən Prezident Volodimir Zelenskinin səsləndirdiyi fikirlərdən belə başa düşülür ki, bu jest hər iki tərəf üçün mühüm idi. Digər bir tərəfdənsə, maliyyə yardımı ilə eyni vaxtda Avropa Rusiyaya qarşı iyirmi sanksiyalar paketini qəbul etdi.
Bunların müharibənin inkişafını təsiri barədə professor, politoloq Əlimusa İbrahimov Crossmedia.az-a danışıb: "Cəmi 24 saat ərzində Aİ Ukraynaya dəstək siyasətinin iki mühüm mexanizmini işə saldı: 90 milyard avroluq kredit və Rusiyaya qarşı iyirminci sanksiya paketi üzrə ilkin razılıq əldə olundu. Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanın aylarla blokladığı bu addımlar onun seçki məğlubiyyətindən dərhal sonra təsdiqini tapdı. Budapeşt həm maliyyə yardımını, həm də yeni sanksiyaları vetosu ilə bloklayaraak öz təsir rıçaqlarından istifadə edirdi. "Buzların əriməsi" yalnız Orbanın seçkidə məğlub olmasından sonra baş verdi. 90 milyard avroluq kredit üzrə rəsmi yazılı prosedur 22 apreldə başladı və yekun bürokratik imzaların 23 apreldə tamamlanadı. Xüsusilə diqqətçəkən odur ki, qərarı əvvəllər Orbanın dövründə kreditə qarşı çıxış edən Macarıstan səfiri özü təsdiqlədi. Bu sürətli dönüş bir həqiqəti üzə çıxarır: Aİ siyasətində daxili seçki nəticələri və kadr dəyişiklikləri beynəlxalq müqavilələri formalaşdıran əsas amillərdəndir".
O, bildirib ki, kreditin miqyası - 90 milyard avro - təbii ki, tənqidlərə səbəb olub: "Xüsusilə rus dövlət mediası Ukraynanın gələcək nəsilləri borca saldığını iddia edir. Lakin təqdim olunan mətnə görə, bu adi kredit deyil, reparasiyaya bağlı unikal maliyyə alətidir və üç xüsusiyyətə malikdir. Ukrayna faiz ödəmir - Təxminən 3 milyard avroluq illik xidmət xərcləri (faizlər) Macarıstan, Slovakiya, Bolqarıstan və Çexiya istisna olmaqla, digər Aİ üzvü dövlətlər tərəfindən ödənilir. Aİ öz büdcəsi zəmanətində beynəlxalq bazarlarda borc götürür. Sabit ödəmə tarixi yoxdur - kreditin əsas məbləği amortizasiya olunmur, müəyyən şərtlər yaranana qədər uzadılır. Həmçinin ödəmə Rusiyanın reparasiyasından asılıdır - Ukrayna 90 milyard avronu ancaq və yalnız Rusiyadan müharibə zərərlərinə görə təzminat aldığı təqdirdə qaytarır. Bu struktur krediti coğrafi-siyasi prosesə çevrilir: Brüssel inanır ki, Rusiya nəticədə reparasiya ödəməyə məcbur olacaq - dondurulmuş aktivlərin transferi, müharibədən sonrakı tribunalar və ya siyasi razılaşma yolu ilə. Ukrayna üçün bu, dərhal likvidlik, həm də dərhal öhdəlik deməkdir. Rusiya üçün isə böyüyən, təxirə salınmış maliyyə borcu yaranır. “Drujba” boru kəməri ilə neft nəqlinin bərpası Aİ kreditinin təsdiqi ilə üst-üstə düşür. Ukrayna borunun zədələnmiş hissəni təmir edib və 22 apreldə təzyiqi artırmağa başlayıb, 23 apreldə çatdırılmalar gözlənilir. Prezident Zelenski boru kəmərinin bərpasını açıq şəkildə "Avropa dəstək paketinin blokdan çıxarılması" ilə əlaqələndirib. Lakin Macarıstan hökumətinin yanaşması tamam fərqlidir. Nazir Boka Macarıstanın "Ukraynanın neft blokadasını qırdığını" iddia edərək Kiyevin neft tədarükünü siyasi səbəblərdən blokladığını və yalnız "bizim neftimiz qurtarmamış onların pulu qurtardığından" geri çəkildiyini bildirir. Boru kəməri bərpa edildi, çünki Orban artıq hakimiyyətdə deyil Macarıstanın "uğurlu taktikası" sayəsində yox. Üstəlik, kəmər Belarusdan Slovakiyaya gedir - Macarıstan birbaşa tranzit ölkəsi belə deyil. Bu epizod göstərir ki, daxili məğlubiyyət köhnə məmurların bəyanatlarında çaşqınlıq yarada bilər.
Kreditlə yanaşı, Aİ səfirləri iyirminci sanksiyalar paketini də ilkin olaraq təsdiq ediblər. Onun əsas məqsədi - Rusiyanın "kölgə donanması" tankerlərinə Avropada xidmətlərin göstərilməsinə qadağa - Yaxın Şərqdəki müharibə səbəbindən qeyri-sabit neft bazarında nəzərdə tutula bilər ki, təxirə salınsın. Bu, davamlı gərginliyi əks etdirir: Aİ Rusiyanın enerji gəlirlərini azaltmaq istəyir, lakin öz iqtisadiyyatına zərbə vuracaq qiymət artımından çəkinir. Buna baxmayaraq, ümumi istiqamət aydındır. Hər bir yeni sanksiya paketi ipi getdikcə sıxır və kreditin reparasiya mexanizmi ilə əlaqəsi mesajını gücləndirir: Rusiya nəticədə yenidənqurmanın xərclərini ödəməli olacaq. 22-23 aprel 2025-ci il hadisələri sadəcə bürokratik irəliləyiş deyil. Onlar göstərir ki, daxili müxalif siyasi cəhətdən sakitləşdirilib və Brüssel yeni maliyyə silahından - Rusiyanın gələcək öhdəlikləri ilə bağlı reparasiya kreditindən - istifadə edə bilir. “Drujba” boru kəmərinin bərpası, Macarıstanın "qələbəsi" deyil, Ukraynanın etibarlı tranzit ölkəsi olmasını və Aİ-nin enerji təhlükəsizliyini Rusiyadan ayırmaq bacarığını göstərir.
Analitiklər üçün üç əsas nəticə var: Birincisi, Aİ-nin qərar qəbul etmə mexanizmi üzv ölkələrin seçkilərinə həssas olaraq qalır. İkincisi, 90 milyard avroluq kredit müharibənin maliyyələşdirilməsi üçün presedent yaradır və digər münaqişə zonalarında da tətbiq oluna bilər. Üçüncüsü, Rusiya təbliğatının "Ukrayna borca qərq olur" iddiası hədəfi yanlış vurur - bu struktura görə, əsas borclu Moskvanın özüdür. Yeganə sual budur ki, bu borc nə vaxt və necə tələb olunacaq".
19:05 24.04.2026
Oxunuş sayı: 55
