Qadın azadlığının səsi – Şarlotta Bronte
Bu gün dünya ədəbiyyatı tarixinin ən parlaq və sarsılmaz simalarından biri, Viktoriya dövrü nəsrinin zirvəsi hesab olunan Şarlotta Brontenin anadan olmasından 210 il ötür.
O, Yorkşirin dumanlı düzənliklərində yerləşən Havort kəndində, keşiş ailəsində dünyaya göz açarkən bəlkə də heç kim bu balaca və zahirən zəif qızın gələcəkdə ingilis ədəbiyyatının simasını kökündən dəyişəcəyini təsəvvür etmirdi. Lakin Şarlotta ailə faciələrinin, erkən itkilərin və dövrün qadınlara qarşı olan amansız sosial baryerlərinin ortasında öz qələmi ilə özünə sarsılmaz bir heykəl ucaltmağı bacardı.
Onun həyatı mənəvi müqavimətin, daxili azadlığın və sənətə olan sonsuz sadiqliyin manifestidir.
Brontenin yaradıcılıq yolu uşaqlıq illərində bacıları Emili, Anna və qardaşı Brenuellə birlikdə qurduqları "Anqriya" xəyali dünyasında formalaşmışdı. Bu kiçik əlyazmalar və uydurulmuş krallıqlar, gələcək böyük romanların emosional laboratoriyasına çevrildi.
Onun ən böyük zəfəri olan "Ceyn Eyr" romanı nəşr olunduqda ədəbi mühitdə "bomba effekti" yaratdı. Müəllif "Karrer Bell" kişi təxəllüsü arxasında gizlənsə də, əsərin sətirlərindən süzülən qadın fəryadı, ləyaqət axtarışı və bərabərlik arzusu oxucuları dərhal sarsıtdı. Ceyn Eyr personajı vasitəsilə Şarlotta qadının sadəcə bəzək əşyası və ya itaətkar varlıq olmadığını, onun da kişilər kimi ehtirasa, zəkaya və ən əsası, azad iradəyə sahib olduğunu bütün dünyaya bəyan etdi. Bu əsər romantizmin coşqusunu realizmin sərt həqiqətləri ilə birləşdirən bənzərsiz bir şahəsərə çevrildi.
Şarlotta Brontenin qələmi təkcə "Ceyn Eyr" ilə məhdudlaşmır. Onun "Villet" və "Şirli" kimi romanları müəllifin psixoloji dərinliyini və cəmiyyətdəki sinfi ziddiyyətlərə olan iti baxışını nümayiş etdirir. O, Brüsseldə aldığı təhsil və yaşadığı qarşılıqsız sevginin izlərini "Villet" romanında elə ustalıqla təsvir etmişdi ki, bu əsər bu gün də daxili tənhalığın ən mükəmməl tədqiqatlarından biri sayılır. O, bacılarını bir-birinin ardınca itirdikdən sonra yaşadığı böyük boşluğu yaradıcılıqla doldurmağa çalışmış, hər bir itkisini kağız üzərində ölümsüzləşdirmişdi. Şarlotta Bronte ədəbi tənqidçilərin "qadınlar belə yazmamalıdır" dediyi bir dövrdə həqiqəti və hissləri olduğu kimi yazmağın cəsarətini göstərdi. Onun irsi hər oxucunun qəlbində öz ləyaqəti uğrunda mübarizə aparan cümləsi ilə yaşayır: "Mən quş deyiləm və heç bir tor məni saxlamır. Mən azad iradəsi olan müstəqil bir insanam".
Nigar Yahyazadə
18:55 21.04.2026
Oxunuş sayı: 58
