ABŞ ilə İran arasında iki həftəlik atəşkəsin daimi sülhə çevrilməsi üçün nələrə ehtiyac var - General açıqladı
İran və ABŞ nümayəndələrinin Pakistandakı danışıqları aprelin 11-də keçirilə bilər. Təfərrüatlar açıqlanmasa da, siyasi şərhçilər bu danışıqların xüsusi əhəmiyyətli olacağını düşünürlər. Çünki müzakirələr atəşkəs dövrünə təsadüf edəcək və proseslərin gələcək inkişafı üçün mühüm nəticələr əldə oluna bilər.
Türkiyəli general, hərbi ekspert Yücel Karauz bu barədə Crossmedia.az-a danışıb: "Hazırkı inkişaflara əsasən, atəşkəsin daimi olma ehtimalı aşağı və ya orta dərəcədədir. Çünki elan edilən yekun sülh razılaşması deyil, iki həftəlik müvəqqəti atəşkəsdir. Üstəlik, əsas fikir ayrılıqları hələ də həll olunmayıb: İranın nüvə proqramı, ballistik raket imkanları, Hörmüz boğazının statusu, sanksiyalar və regional proksi münaqişələr hələ də müzakirə olunur. Tərəflər atəşkəsin əhatə dairəsi və başlama tarixi ilə bağlı aydın ortaq bir çərçivə belə müəyyən etməyiblər. Bunlar prosesi poza biləcək əsas amillər kimi görünür. Birincisi, əhatə dairəsinin qeyri-müəyyənliyidir. Belə ki, "Associated Press"in bildirir ki, atəşkəsin nə vaxt qüvvəyə mindiyi və dəqiq nəyi əhatə etdiyi bəlli deyil. İkincisi, Livan tərəfi ilə bağlıdır. İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu razılaşmanın Hizbullaha qarşı mübarizəni əhatə etmədiyini bildirib. O, İsrailin Livandakı əməliyyatlarının davam etdiyini bildirir. Bu, İran və İsrail arasında dolayı eskalasiya üçün qapını açıq qoyur. Üçüncüsü, Hörmüz boğazına dairdir. İran yalnız ona qarşı hücumlar dayandırıldığı təqdirdə cavab hücumlarını dayandıracağını bildirib. Bundan əlavə, gəmilərdən rüsum yığmaq və boğaz üzərində faktiki nəzarət iddiaları Körfəz ölkələri və dəniz ticarəti üçün yeni bir böhran yarada bilər. Dördüncüsü, atəşkəsin pozulmasıdır. Belə ki, atəşkəs qərarından sonra BƏƏ- və İrana hecumlar qeydə alındı".
General qeyd edib ki, açıqlamalarının tonu da risklidir: "Tramp atəşkəsi "tam və qətiyyətli qələbə" kimi təqdim etdi; bu cür ritorika digər tərəfi güzəştə getmiş kimi görünməmək üçün daha sərt mövqe tutmağa sövq edir. Lakin İran tərəfi atəşkəsi şərti olaraq qəbul edir; hücumların dayandırılmasını tələb edir və növbəti mərhələdə sanksiyalar, dondurulmuş aktivlər və zəmanətlərlə bağlı tələblərini qoruyur. Associated Press, həmçinin qeyd edir ki, İran nüvə zənginləşdirməsi və Hörmüz boğazının tranzit rejimi ilə bağlı öz şərhini saxlayır ki, bu da Amerik- İsrail xəttinə ziddir. Bir sözlə, diplomatik mətnlə siyasi ritorika arasında ciddi bir boşluq var. Buna görə də mənim qiymətləndirməm belədir: atəşkəs "nəfəs almağa" imkan yaradıb. Lakin bu, avtomatik olaraq daimi atəşkəsə çevrilməyəcək. Üç faktor prosesdə xüsusilə vacib rol oynayır. Hörmüz boğazında ticarətin təhlükəsiz və həqiqi şəkildə açılması, Livan cəbhəsinin ayrı bir müharibəyə çevrilməsinin qarşısının alınması və Pakistan danışıqlarından yazılı və təsdiqlənə bilən monitorinq mexanizminin ortaya çıxması. Avropa liderlərinin vurğuladığı kimi, bu mərhələ yalnız "davamlı bir razılaşma üçün yol açdığı" təqdirdə mənalı olacaq".
Generalın fikrincə, indi bir sıra məsələlərə xüsusi ehtiyac var: "Atəşkəs mətni yazılı şəkildə və ətraflı şəkildə tərtib edilməlidir; başlama vaxtı, coğrafi əhatə dairəsi və əhatə etdiyi elementlər aydın şəkildə göstərilməlidir. İkincisi, yoxlama mexanizmi yaradılmalıdır. Ən azı üçüncü tərəfin nəzarəti ilə raket, pilotsuz təyyarə, hava hücumu və dəniz nəqliyyatı pozuntuları saatbasaat qeydə alınmalıdır. HəmçininHörmüz boğazı üçün ayrıca dəniz təhlükəsizliyi protokolu yaradılmalıdır; ticarət gəmilərinin keçidi, müşayiəti və ödənişlər, status məsələsi qaydaları qeyri-müəyyən qalmamalıdır. Livan məsələsi ayrıca, lakin eyni vaxtda həll edilməlidir. Əks halda, oradakı hər bir İsrail-Hizbullah münaqişəsi əsas atəşkəsi sabotaj edəcək. Tərəflər "qələbə" və "son döyüş" dilindən imtina etməli və pozuntu halında birbaşa təmas xətti yaratmalıdırlar; çünki yalançı həyəcan siqnalları və ya proksi hücumlar ən sürətli pozucu amillərdir. Nüvə proqramı, sanksiyalar və ballistik raket faylı üçün iki həftəlik danışıqlar planı elan edilməlidir. Əks halda atəşkəs yalnız yenidən silahlanmanın pozulması kimi qəbul ediləcək. Nəticə etibari ilə bu, daimi ola bilər, amma hazırkı formasında daimi olmayacaq. Ən böyük təhdidlər əhatə dairəsinin qeyri-müəyyənliyi, Livan tərəfinin kənarda qalması, Hörmüz boğazı ilə bağlı mübahisə və tərəflərin maksimalist siyasi ritorikasıdır. Bu mərhələdə ən dəqiq təsvir "sülh deyil, kövrək əməliyyat fasiləsi" olardı".
18:32 09.04.2026
Oxunuş sayı: 85
