Zelenskinin Yaxın Şərq səfəri: Kim nə qazandı?
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Suriyaya səfəri və həmkarı Əhməd əl- Şaara ilə görüşü ciddi beynəlxalq hadisə kimi qiymətləndirilir. Bəzi mütəxəsislərin fikrincə, indiki şəraitdə bu səfər həm də rəsmi Kiyevin Yaxın Şərqlə mövqeyinin təzahürü kimi qiymətləndirilməlidir.
Səfərin əhəmiyyətini Crossmedia.az-a şərh edən politoloq, professor Əlimusa İbrahimovun fikrincə, Zelenskinin Dəməşqə son səfəri ilə sübut olunduğu kimi, Yaxın Şərqdə fəal şəkildə yeni strateji ox yaradır: "Səfər zamanı Suriyanın yeni rəhbərliyi ilə hərbi əməkdaşlıq və ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində razılaşmalar əldə edilib. Bu diplomatik təkan, həmçinin Körfəz ərəb dövlətləri ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsini də əhatə edir və Rusiya təsirinin hesabına bölgənin geosiyasi mənzərəsində əhəmiyyətli bir dəyişikliyə işarədir. Zelenski Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra Suriyaya ilk rəsmi səfəri üçün Dəməşqə gəldi. Onu hava limanında Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd Həsən əl-Şeybani qarşıladı və Prezident Əhməd əl-Şara ilə yüksək səviyyəli görüş keçirdi. Görüşdə Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın da iştirakı, Ankaranın bölgədə əsas vasitəçi rolunu vurğuladı. Bu səfər, Zəlenskinin bir gün əvvəl Türkiyədə olması və son vaxtlar Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və Qətərə etdiyi səfərləri əhatə edən daha geniş diplomatik turun kulminasiyası idi və bu, yeni ittifaqlar qurmaq üçün əlaqələndirilmiş strategiyanı vurğulayır. Dəməşqdəki görüş zamanı iki lider ikitərəfli əlaqələri dərinləşdirmək məqsədi ilə bir neçə konkret addım barədə razılığa gəldilər. Bunlardan birincisi, hərbi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq idi. Danışıqların mərkəzi nəticəsi, o cümlədən hərbi və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı təcrübə mübadiləsini əhatə edən təhlükəsizlik əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi barədə razılaşma oldu. Prezident Zelenski Suriyanın Rusiya təcavüzünə qarşı dəstəyinə görə təşəkkür etdi - bu, Əsəd rejiminin Moskva ilə sıx əlaqələrini nəzərə alsaq, əlamətdar bir bəyanatdır. İkincisi, ərzaq təhlükəsizliyi üztə tərəfdaşlıqdır. Yeni münasibətlərin əsas sütunlarından biri ərzaq təhlükəsizliyidir. Prezident Zelenski Ukraynanın "etibarlı ərzaq məhsulları tədarükçüsü" rolunu vurğuladı. Bu, Ukraynanın bu ilin əvvəlində "Ukraynadan taxıl" humanitar proqramı çərçivəsində Suriyaya 500 ton buğda unu çatdırmasına söykənir və Rusiyanın Suriyanın əsas taxıl tədarükçüsü kimi tarixi roluna birbaşa meydan oxumadır. Səfər, 2025-ci ilin sentyabrında iki ölkə arasında 2022-ci ildə kəsilmiş diplomatik əlaqələrin bərpası haqqında razılaşmanın davamıdır. Tərəflər "yaxın gələcəkdə" müvafiq olaraq Kiyev və Dəməşqdə səfirliklərini yenidən açmağa razılaşıblar".
O xatırladıb ki, Ukrayna-Suriya münasibətlərinin istiləşməsi, Rusiyanın ölkədəki nüfuzunun azaldığı bir vaxta təsadüf edir: "Rusiyanın əsas müttəfiqi olan Əsəd rejiminin süqutu Moskvanın iki əsas hərbi obyektini - Xmeymim aviabazasını və Tartus dəniz bazasını - qeyri-müəyyən vəziyyətdə qoyub. Suriyanın yeni rəhbərliyinin bu rus bazalarını ordu təlim mərkəzlərinə çevirmək istədiyini bildirməsi olduqca əlamətdardır. Rejim dəyişikliyindən sonra Rusiya öz hərbi hərəkətlərinə qarşı artan məhdudiyyətlərlə üzləşib və müxtəlif mövqelərdən personalını və avadanlığını tədricən çıxarmağa məcbur olub. Analitiklər bu avadanlıqların bir hissəsinin Afrikaya yenidən yerləşdirildiyini bildirirlər, lakin bu geri çəkilmə, Kremlin Aralıq dənizindəki strateji ambisiyalarına ciddi zərbə kimi qiymətləndirilir. Suriya ilə əlaqə, Ukraynanın Yaxın Şərqdə daha iddialı xarici siyasətinin bir hissəsidir. Dəməşq səfərindən az əvvəl Zelenski Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər ilə mühüm, 10 illik təhlükəsizlik sazişləri əldə etdi və BƏƏ ilə oxşar paktın təfərrüatlarını yekunlaşdırdı. Bu sazişlər, Ukraynanın pilotsuz təyyarələr və raket hücumlarına qarşı mübarizədə döyüşdə sınanmış təcrübəsinin bölüşülməsinə yönəlib və İranla ABŞ-İsrail müharibəsinin başlamasından sonra Körfəz dövlətləri üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir. Bundan əlavə, Ukrayna təsirini Şimali Afrikaya da genişləndirir. Məlumatlara görə, Ukrayna hərbi personalı Tripoli hökumətinin icazəsi ilə Liviyada ən azı üç bazada yerləşməyə başlayıb. Bu yerləşmə, Aralıq dənizində Rusiyanın "kölgə donanması" gəmilərinə zərbə vurmaq da daxil olmaqla, Rusiyanın maraqlarına qarşı birbaşa təhdid kimi qiymətləndirilir".
Onun fikrincə, Zelenskinin Yaxın Şərqdəki diplomatik hücumu, dönüş nöqtəsi ola biləcəyini göstərir: "Ukrayna hərbi təcrübə, ərzaq təhlükəsizliyi və suverenliyə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan cəlbedici tərəfdaşlıq təklif edərək, Rusiyanın təsirinin sürətlə azaldığı bir bölgədə özünü əsas təhlükəsizlik partnyoru kimi uğurla mövqeyə qaldırır. Bu çoxistiqamətli strategiya təkcə Moskvaya qlobal səviyyədə qarşı çıxmır, həm də Ukraynanın öz uzunmüddətli təhlükəsizliyi və iqtisadi dirçəlişi üçün vacib olan ittifaqlar şəbəkəsi qurur".
19:53 07.04.2026
Oxunuş sayı: 65
