21 Mart - Beynəlxalq Meşələr Günüdür
21 mart dünyada Beynəlxalq Meşələr Günü kimi qeyd olunur və bu tarix təsadüfi seçilməyib. Belə ki, yaz gecə-gündüz bərabərliyi ilə üst-üstə düşərək təbiətin yenilənməsi, həyatın canlanması və ekoloji balansın bərpası ideyasını simvolizə edir. Bu gün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 2012-ci ildə rəsmi olaraq təsis edilib və əsas məqsədi meşələrin qorunması, bərpası və onların insan həyatındakı əvəzolunmaz roluna diqqət çəkməkdir. Təşəbbüsün həyata keçirilməsində BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı xüsusi rol oynayır və hər il bu gün üçün müxtəlif mövzular müəyyən edilir; son illərdə seçilən mövzular meşələrin həm ekoloji, həm sosial, həm də iqtisadi əhəmiyyətini daha geniş kontekstdə təqdim etməyə yönəlib.
Meşələr Yer kürəsinin ən mühüm ekosistemlərindən biri olmaqla yanaşı, planetin “yaşıl qalxanı” hesab olunur. Dünyadakı quru ərazilərin təxminən üçdə birini əhatə edən meşələr milyonlarla canlı növünün yaşayış məkanıdır və biomüxtəlifliyin əsas dayağı sayılır. Statistik məlumatlara görə, quru üzərində yaşayan canlıların təxminən 80 faizi məhz meşə ekosistemlərində məskunlaşıb. Bu, meşələrin sadəcə ağac topluluğu deyil, mürəkkəb və bir-biri ilə sıx əlaqədə olan canlı sistem olduğunu göstərir. Meşələr atmosferdəki karbon qazını udaraq onu özündə saxlayır və bununla da iqlim dəyişikliyinin təsirlərini zəiflədən əsas təbii mexanizmlərdən biri kimi çıxış edir. Hesablamalara görə, dünya meşələrində yüz milyardlarla ton karbon ehtiyatı mövcuddur və bu ehtiyatın qorunması qlobal istiləşmə ilə mübarizədə həlledici rol oynayır.
Eyni zamanda meşələr su dövranının tənzimlənməsində də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onlar yağıntını saxlayır, yeraltı su ehtiyatlarının formalaşmasına kömək edir və çayların qurumasının qarşısını alır. Təsadüfi deyil ki, dünyada böyük şəhərlərin əhəmiyyətli hissəsi içməli su mənbələrini məhz meşə ərazilərindən əldə edir. Meşələrin məhv edilməsi isə bu tarazlığı pozaraq həm su qıtlığına, həm də təbii fəlakətlərin – sel, torpaq sürüşməsi və eroziyanın artmasına səbəb olur. Digər tərəfdən, meşələr torpağın münbitliyini qoruyur, külək və su eroziyasının qarşısını alır, kənd təsərrüfatının davamlılığını təmin edir və beləliklə, insan həyatının əsas dayaqlarından birinə çevrilir.
Meşələrin əhəmiyyəti təkcə ekoloji sahə ilə məhdudlaşmır. Bu resurslar milyardlarla insan üçün sosial və iqtisadi baxımdan həyati rol oynayır. Dünyada 1,5 milyarddan çox insanın dolanışığı birbaşa və ya dolayısı ilə meşələrlə bağlıdır. Meşələr insanlara qida məhsulları – meyvə, qoz, bal, göbələk, həmçinin dərman bitkiləri və enerji mənbəyi kimi odun verir. Bir çox regionlarda əhali gündəlik protein ehtiyacının böyük hissəsini meşə məhsulları hesabına ödəyir. Bundan əlavə, meşə sənayesi milyonlarla iş yerinin yaradılmasına səbəb olur və qlobal iqtisadiyyatın mühüm hissəsini təşkil edir. Müasir dövrdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, dünya iqtisadiyyatının böyük hissəsi birbaşa və ya dolayı şəkildə təbii resurslardan, o cümlədən meşələrdən asılıdır. Bununla yanaşı, meşələr insan sağlamlığına və psixoloji vəziyyətinə də müsbət təsir göstərir. Təmiz hava, sakit mühit və təbii landşaft insanların stress səviyyəsini azaldır, psixoloji rahatlıq yaradır və ümumi həyat keyfiyyətini yüksəldir. Son illərdə “meşə terapiyası” kimi tanınan yanaşmaların yayılması da bu təsirin elmi əsaslara söykəndiyini göstərir.
Lakin bütün bu əhəmiyyətinə baxmayaraq, meşələr ciddi təhlükə altındadır. Qlobal miqyasda hər il milyonlarla hektar meşə sahəsi müxtəlif səbəblərdən məhv edilir. Əsas səbəblər arasında qanunsuz ağac kəsimi, kənd təsərrüfatı sahələrinin genişləndirilməsi, sənaye fəaliyyəti və iqlim dəyişikliyinin təsiri ilə artan meşə yanğınları xüsusi yer tutur. Meşələrin azalması yalnız ekoloji problem deyil, eyni zamanda iqtisadi və sosial risklər yaradır. Bu proses biomüxtəlifliyin azalmasına, iqlim dəyişikliklərinin sürətlənməsinə və insanların həyat şəraitinin pisləşməsinə gətirib çıxarır.
Məhz bu səbəbdən Beynəlxalq Meşələr Günü çərçivəsində dünya üzrə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir: ağacəkmə kampaniyaları təşkil olunur, maarifləndirmə işləri aparılır, ekoloji layihələr həyata keçirilir və dövlətlər meşələrin qorunması istiqamətində daha ciddi addımlar atmağa çağırılır. Bu təşəbbüslər cəmiyyətin bütün təbəqələrini – fərdləri, təşkilatları və dövlət qurumlarını bir məqsəd ətrafında birləşdirir: təbiətin qorunması və davamlı gələcəyin təmin edilməsi.
Azərbaycanda da meşələrin qorunması və artırılması istiqamətində müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Ölkənin meşə fondunun əsas hissəsi Böyük və Kiçik Qafqaz dağlıq ərazilərində, həmçinin Talış zonasında yerləşir. Dövlət səviyyəsində həyata keçirilən meşəbərpa proqramları, yaşıllaşdırma aksiyaları və ekoloji təşəbbüslər meşə sahələrinin genişləndirilməsinə xidmət edir. Bu istiqamətdə görülən işlər yalnız təbiətin qorunmasına deyil, həm də gələcək nəsillər üçün sağlam mühitin formalaşdırılmasına yönəlib.
Bilmək lazımdır ki, meşələr sadəcə təbii resurs deyil, həyatın davamlılığını təmin edən əsas sütunlardan biridir. Onların qorunması hər bir insanın məsuliyyətidir və bu məsuliyyət yalnız bir günlə məhdudlaşmamalıdır. Çünki bir ağacın qorunması belə gələcəyin qorunması deməkdir.
Fatimə
12:50 21.03.2026
Oxunuş sayı: 104
