Dünyanı heyrətləndirən 108 dəqiqə
Martın 9-da anadan olan Yuri Qaqarin dünya tarixində kosmosa uçan ilk insan kimi tanınır. Onun adı bəşəriyyətin ən böyük elmi nailiyyətlərindən biri ilə bağlıdır. 1961-ci ildə həyata keçirdiyi uçuş təkcə Sovet İttifaqı üçün deyil, bütün dünya üçün yeni bir dövrün başlanğıcı oldu. Qaqarin sadə kəndli ailəsində doğulsa da, qısa müddətdə bütün planetdə tanınan bir şəxsiyyətə çevrildi.
Yuri Alekseyeviç Qaqarin 9 mart 1934-cü ildə SSRİ-nin Smolensk vilayətinin Kluşino kəndində dünyaya gəlib. Onun ailəsi çox sadə həyat sürürdü. Atası Aleksey İvanoviç Qaqarin dülgər işləyirdi, anası Anna Timofeyevna isə süd fermasında çalışırdı. Ailədə dörd uşaq vardı və Yuri onların üçüncüsü idi. Uşaqlıq illəri asan keçməmişdi.
İkinci Dünya müharibəsi zamanı alman qoşunları onların kəndini işğal etmişdi. Qaqarin ailəsi həmin illərdə böyük çətinliklərlə üzləşmiş, evləri belə dağıdılmışdı. Buna baxmayaraq, Yuri kiçik yaşlarından çalışqan və iradəli uşaq kimi tanınırdı.
Müharibədən sonra o, məktəbə qayıdır və təhsildə yaxşı nəticələr göstərir. Xüsusilə, riyaziyyat və fizika fənlərinə marağı böyük idi. Onun müəllimləri deyirdilər ki, Yuri sakit, intizamlı və eyni zamanda çox maraqlı düşünən şagird idi.
Həmin illərdə Sovet İttifaqında aviasiya böyük inkişaf mərhələsində idi və gənclər arasında pilot olmaq arzusu geniş yayılmışdı. Yuri də bu arzunu qəlbində daşıyan gənclərdən biri idi.
Məktəbi bitirdikdən sonra o, əvvəlcə texniki təhsil almağa başlayır və Saratov sənaye texnikumuna daxil olur. Məhz bu dövrdə onun həyatında dönüş yaradan hadisə baş verir.
Saratov aeroklubunda ilk dəfə təyyarə ilə uçuş edən Qaqarin səmanın cazibəsinə düşür və pilot olmaq qərarına gəlir. Bu uçuş onun həyatının istiqamətini tamamilə dəyişir.
1955-ci ildə Yuri Orenburq Hərbi Aviasiya Məktəbinə daxil olur. Burada o, peşəkar pilot hazırlığı keçir və qısa müddətdə müəllimlərinin diqqətini çəkir.
1957-ci ildə məktəbi uğurla bitirdikdən sonra Sovet Hərbi Hava Qüvvələrində xidmətə başlayır. Həmin dövrdə Sovet İttifaqı kosmos proqramını sürətlə inkişaf etdirirdi.
İnsanların kosmosa göndərilməsi artıq real layihəyə çevrilmişdi. 1960-cı ildə Sovet rəhbərliyi kosmosa uçacaq ilk insanları seçmək üçün xüsusi proqram hazırladı. Bu proqram çərçivəsində müxtəlif hərbi pilotlar arasından namizədlər seçilirdi. Seçim çox ciddi idi. Fiziki dözümlülük, psixoloji sabitlik, sürətli qərarvermə və texniki biliklər əsas meyarlar sayılırdı. Proqrama qəbul edilən 20 pilot arasında Yuri Qaqarin də var idi.
Kosmonavt hazırlığı son dərəcə ağır idi. Namizədlər yüksək təzyiq kameralarında sınaqdan keçirilir, uzun müddət tək qalmalı olduqları izolyasiya kameralarında saxlanılır, güclü sentrifuqalarda yüksək sürətə tab gətirməli idilər. Bu sınaqlar insanın həm fiziki, həm də psixoloji dözümlülüyünü yoxlayırdı. Qaqarin bütün bu testləri uğurla keçdi və sakit xarakteri, güclü iradəsi ilə rəhbərlərin diqqətini çəkdi. Nəticədə kosmosa uçacaq ilk insan kimi məhz o seçildi.
1961-ci il 12 aprel tarixində Yuri Qaqarin “Vostok-1” kosmik gəmisi ilə tarixə düşən uçuşunu həyata keçirdi. Uçuş Qazaxıstandakı Baykonur kosmodromundan başladı. Start anında Qaqarinin dediyi “Поехали!” (“Getdik!”) sözü sonradan kosmonavtikanın ən məşhur ifadələrindən birinə çevrildi.
Kosmik gəmi Yer orbitinə çıxaraq planetimizin ətrafında bir dəfə dövrə vurdu. Uçuş ümumilikdə 108 dəqiqə davam etdi. Bu müddət ərzində Qaqarin çəkisizlik şəraitində özünü necə hiss etdiyini bildirdi, kosmik aparatın işləməsini müşahidə etdi və Yer kürəsinə heyranlıqla baxdığını qeyd etdi.
Onun sözlərinə görə, kosmosdan Yer çox gözəl görünürdü.
Uçuşun sonunda kapsul Yerə qayıdarkən Qaqarin paraşütlə kapsuldan ayrılaraq yerə endi. Missiya uğurla başa çatdı və bu hadisə bütün dünyada böyük sensasiya yaratdı. İnsanlıq tarixində ilk dəfə bir insan Yer orbitinə çıxmışdı.
Bu hadisədən sonra Yuri Qaqarin bir anda dünya şöhrəti qazandı. Ona “Sovet İttifaqı Qəhrəmanı” adı verildi.
O, müxtəlif ölkələrə səfərlər edir, dövlət rəhbərləri və alimlərlə görüşürdü. Qaqarin Böyük Britaniya, Hindistan, Yaponiya, Misir və bir çox başqa ölkələrdə böyük hörmətlə qarşılanmışdı. Onun gülərüz və sadə davranışı insanların ona daha da rəğbət göstərməsinə səbəb olurdu.
Kosmosa ilk uçuşdan sonra sovet rəhbərliyi Qaqarini riskli uçuşlardan bir qədər uzaqlaşdırdı. Çünki o artıq ölkənin ən məşhur simalarından biri idi və onun həyatını təhlükəyə atmaq istəmirdilər.
Buna baxmayaraq, Qaqarin aviasiyadan uzaqlaşmaq istəmirdi. O, Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyasında təhsilini davam etdirir və eyni zamanda yeni kosmonavtların hazırlanmasında iştirak edirdi.
Təəssüf ki, onun həyatı çox uzun olmadı. 27 mart 1968-ci ildə Yuri Qaqarin MiQ-15 təyyarəsi ilə təlim uçuşu zamanı qəzaya uğrayaraq həlak oldu. Qəzanın səbəbləri uzun illər müzakirə mövzusu olmuşdu. Bəzi araşdırmalara görə, qəza hava şəraitinin qəfil dəyişməsi və ya təyyarənin gözlənilməz manevri nəticəsində baş vermişdi. Qaqarinin ölümü bütün Sovet İttifaqında böyük kədər doğurdu.
O, Moskvanın mərkəzində – Kremlin divarı yanında dəfn edildi. Bu gün də onun məzarı çoxsaylı insanlar tərəfindən ziyarət olunur.
Yuri Qaqarinin kosmosa uçuşu bəşəriyyət tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu hadisə kosmik tədqiqatların sürətlənməsinə səbəb verdi və gələcəkdə Ay missiyaları və digər planetlərə göndərilən kosmik aparatların əsasını qoydu.
Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində onun şərəfinə abidələr ucaldılıb, küçələrə və məktəblərə onun adı verilib. Hər il 12 aprel tarixi dünyada “Kosmonavtika günü” kimi qeyd olunur. Bu gün insanın kosmosa ilk uçuşunun və Yuri Qaqarinin cəsarətinin simvolu hesab edilir.
Beləliklə, sadə kəndli ailəsində doğulan bir gənc qısa müddətdə bütün bəşəriyyətin tanıdığı qəhrəmana çevrildi. Yuri Qaqarin yalnız kosmosa uçan ilk insan deyil, həm də insanın elmə, texnologiyaya və böyük arzulara olan inamının rəmzi kimi tarixdə əbədi qaldı.
Fatimə Məmmədova
11:53 09.03.2026
Oxunuş sayı: 51
