Kağız sənədlər və bürokratiya aradan qaldırıldı - Müavinətlər belə hesablanacaq
Azərbaycanın sosial müdafiə sistemində həyata keçirilən son struktur islahatları dövlət-vətəndaş münasibətlərində yeni bir eraya keçidin bariz nümunəsidir. Müasir idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi, xüsusilə sosial sığorta müavinətlərinin təyin edilməsində "insan amilinin" minimuma endirilməsi və proaktiv xidmətlərin ön plana çıxması təkcə bürokratik maneələrin aradan qaldırılması deyil, həm də sosial ədalətin rəqəmsal alqoritmlərlə təmin olunması deməkdir.
Əvvəlki sistemlərdə vətəndaşın müavinət hüququ yarandıqda onun çoxsaylı sənədlər toplaması, işəgötürənlə dövlət qurumları arasında vasitəçilik etməsi və zaman itkisi ilə üzləşməsi sistemin çevikliyini azaldan əsas amillər idi. Yeni islahatın əsas cəhəti isə bu zənciri qıraraq, dövləti xidmət tələb edən tərəf deyil, xidməti təklif edən və icra edən tərəfə çevirməkdir.
İslahatın texnoloji nüvəsini təşkil edən proaktiv sistemlər məlumatların müxtəlif dövlət reyestrlərindən real vaxt rejimində inteqrasiyasını təmin edir. Artıq işəgötürənin müavinət hesablaması və ödəniş prosesindəki fiziki iştirakı kəskin şəkildə azaldılaraq bu öhdəlik birbaşa Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun üzərinə keçmişdir. Bu dəyişiklik işəgötürənlərin inzibati yükünü azaltmaqla yanaşı, maliyyə itkilərinin və yanlış hesablamaların qarşısını alır.
Sistemin mərkəzləşdirilməsi, eyni zamanda işçi və işəgötürən arasındakı potensial konfliktləri, məsələn, müavinətin gecikdirilməsi və ya ödənilməməsi kimi halları tamamilə istisna edir. İndi sistem vətəndaşın sosial statusunda baş verən dəyişikliyi (məsələn, övladın doğulması, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi və ya digər sığorta hadisələri) rəqəmsal olaraq müəyyən edir və heç bir müraciət gözləmədən ödəniş proseduruna start verir.
Müavinətlərin təyinat mexanizmində tətbiq edilən yeni model əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə, hamiləliyə və doğuma, eləcə də uşağın doğulmasına görə verilən birdəfəlik ödənişləri əhatə edərək geniş bir spektri rəqəmsallaşdırıb. Bu prosesdə avtomatlaşdırılmış alqoritmlər vətəndaşın rəsmi əmək haqqı və sığorta stajı məlumatlarını analiz edərək dəqiq məbləği hesablayır. Bu şəffaflıq modeli bürokratik korrupsiyanın qarşısını almaqla yanaşı, dövlət büdcəsinin və sosial sığorta vəsaitlərinin daha effektiv idarə olunmasına şərait yaradır. Şəffaflığın artması həm də vətəndaşın dövlətə olan inam indeksini yüksəldir, çünki hər bir fərd öz hüququnun heç bir subyektiv müdaxilə olmadan qorunduğunu görür.
Əslində bu islahatın uzunmüddətli iqtisadi səmərəsi kifayət qədər yüksəkdir. Kağız üzərində aparılan əməliyyatların rəqəmsal müstəviyə keçməsi dövlət aparatının xərclərini azaldır, çevikliyi isə artırır. Beynəlxalq təcrübə, xüsusilə Skandinaviya ölkələrinin sosial modelinə bənzər bu yanaşma, Azərbaycanın sosial müdafiə arxitekturasını qlobal standartlara uyğunlaşdırır. Potensial inkişaf perspektivləri baxımından, bu sistemin gələcəkdə süni intellekt əsaslı proqnozlaşdırma modelləri ilə gücləndirilməsi mümkündür ki, bu da sosial risklərin hələ baş vermədən önlənməsinə kömək edə bilər. Reallaşdırılan bu innovativ addımlar Azərbaycanın "sosial dövlət" statusunu möhkəmləndirir və vətəndaş rifahının rəqəmsal zəmanəti rolunda çıxış edir. Bu islahat sadəcə texniki yenilənmə deyil, dövlətin öz vətəndaşına qayğısının ən modern və sivil formasıdır.
Nigar Yahyazadə
19:45 09.02.2026
Oxunuş sayı: 549
