Qartalın dimdiyində həyat: Abşeron Milli Parkının yaradılmasından 21 il ötür
Bu gün Abşeron Milli Parkının yaradılmasından 21 il ötür. Belə ki, 8 fevral 2005-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə Bakı şəhərinin inzibati ərazisində, Abşeron yarımadasının cənub-şərq ucunda yerləşən Abşeron Milli Parkı rəsmi olaraq yaradılıb.
Aradan keçən illər ərzində park paytaxtın ekoloji tarazlığının qorunmasında, nadir canlı növlərinin mühafizəsində və ekoturizmin inkişafında mühüm rol oynayan strateji əraziyə çevrilib.
Abşeron Milli Parkının yerləşdiyi ərazi uzun illər əvvəl də dövlət tərəfindən qorunan zona olub. Hələ 1969-cu ildə burada Abşeron Dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılmışdı. Yasaqlığın əsas məqsədi Xəzər dənizi sahilində məskunlaşan su quşlarını, Xəzər suitisinin yataqlarını qorumaq, eləcə də Zirə adasından bu əraziyə gətirilmiş ceyranların sayını artırmaq idi. Sahəsi təxminən 800 hektar olan həmin yasaqlıq sonradan genişləndirilərək və statusu dəyişdirilərək milli park səviyyəsinə qaldırıldı. Beləliklə, 2005-ci ilin 8 fevralında Abşeron Milli Parkı müasir anlamda fəaliyyətə başladı.
Coğrafi mövqe və landşaft xüsusiyyətləri
Milli park Abşeron yarımadasının Şah Dili adlanan hissəsində yerləşir. Ümumi sahəsi 783 hektardır ki, bunun 375 hektarı quru, 408 hektarı isə Xəzər dənizi akvatoriyasıdır. Ərazi yarımsəhra, quru bozqır, dəniz sahili və su-bataqlıq landşaftlarının bir arada cəmləşməsi ilə seçilir. Məhz bu müxtəliflik parkı bioloji baxımdan olduqca zəngin edir. Xalq arasında bu ərazi Azərbaycan xəritəsindəki formasına görə bəzən “qartalın dimdiyi” kimi də təsvir olunur. Rəvayətlərə görə, qədim dövrlərdə yüksək rütbəli şəxslər və xanlar burada ova gəldiyi üçün yerli əhali bu burnu Şah Dili adlandırıb.
İqlim və bitki örtüyü
Milli parkın iqlimi yarımsəhra və quru bozqırlar üçün səciyyəvi olan mülayim-isti iqlim tipinə aiddir. Bitki örtüyü əsasən duza və quraqlığa davamlı növlərdən ibarətdir. Burada Bakı cuzğunu, adi yovşan, yabanı kök, iti cığ, budaqlı yulğun, süpürgəvari dəvəayağı, fars sarmaşığı, adi qamış, Bakı gəvəni və digər bitkilərə rast gəlinir. Bu flora həm torpağın eroziyadan qorunmasında, həm də heyvanlar üçün təbii qida bazasının formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Heyvanat aləmi və biomüxtəliflik
Abşeron Milli Parkı fauna müxtəlifliyinə görə də ölkənin diqqətçəkən ərazilərindən biridir. Burada məməlilərdən ceyran, canavar, çaqqal, tülkü, dovşan, porsuq, çöl pişiyi, yenot, oxlu kirpi, çöl donuzu kimi növlər yaşayır. Sürünənlər arasında Aralıq dənizi tısbağası, Xəzər tısbağası, adi su ilanı, gürzə, Xəzər gekkonu geniş yayılıb.
Quşlar isə parkın əsas zənginliyini təşkil edir. Ərazidə gümüşü qağayı, qızılqaz (flaminqo), fısıldayan qu quşu, qırmızıbaş qaz, yaşılbaş ördək, bizquyruq ördək, ağgöz qaraördək, kəkilli dalğıc, iri və böyük ağ vağ, qıvrımlələk qutan, qarabatdaq, qaşqaldaq və onlarla başqa quş növü müşahidə olunur. Park həm köçəri, həm də yerli quşlar üçün mühüm dayanacaq və qışlama ərazisidir.
Xəzər suitisi – parkın simvolu
Milli parkın Xəzər dənizi hissəsində Xəzər suitisi xüsusi yer tutur. Bu növ pərayaqlılar dəstəsinin Xəzər dənizində yaşayan yeganə nümayəndəsidir və dünya okeanında mövcud olan suitilər arasında ölçüsünə görə ən kiçik növ hesab olunur. Məhz bu xüsusiyyətinə görə Xəzər suitisi “Ginnesin Rekordlar Kitabı”na da daxil edilib. Abşeron Milli Parkı bu nadir növün qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
“Qırmızı Kitab”a daxil olan növlər
Park ərazisində Azərbaycanın “Qırmızı Kitab”ına salınmış çoxsaylı flora və fauna növləri mövcuddur. Onların sırasında Xəzər suitisi, ceyran, adi soltanquş, ağgöz qaraördək, fısıldayan qulələk, qızılqaz, kürən vağ, qıvrımlələk qutan və digər nadir növlər var. Bu fakt Abşeron Milli Parkının yalnız rekreasiya yox, həm də elmi-ekoloji baxımdan nə qədər dəyərli olduğunu göstərir.
Milli parkın əsas məqsədi ətraf mühitin mühafizəsi, təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə, nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olan canlıların qorunması, ekoloji monitorinqin aparılması və əhalinin ekoloji maarifləndirilməsidir. Bununla yanaşı, Abşeron Milli Parkı paytaxta yaxınlığı səbəbindən ekoturizm və təbiətsevərlər üçün əlçatan istirahət məkanı kimi də böyük əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün, 8 fevral, Abşeron Milli Parkının yaradılmasının ildönümü qeyd olunur.
Fatimə Məmmədova
18:23 08.02.2026
Oxunuş sayı: 446
