Ölü əsgərlərin dişlərindən hazırlanan protez – Tarixdə bu da var imiş...
Dişlər sadəcə yemək çeynəmək üçün deyil – onlar təbəssümümüzün, özümüzü ifadə etməyimizin və hətta sosial statusumuzun bir göstəricisidir. Amma keçmişdə insanlar dişlərinə baxmaq üçün necə də qəribə üsullardan istifadə edirdilər. Həqiqətən də, günümüz texnologiyasına bir daha təşəkkür etməliyik.
Misirdən başlayan ilk diş implantları
Təxminən e.ə. 2.500-cü illərdə Misirlilər artıq diş implantlarından istifadə edirdi. İlk implantlar qızıl tellərdən hazırlanırdı və dişləri sabit saxlamaq üçün istifadə olunurdu. Daha sonra insanlar öküz sümükləri və qızıl şeritlərdən protez dişlər düzəltməyə başladılar. Bu, yalnız dişin təbii görünməsini təmin etmək üçün deyil, həm də sosial status göstəricisi üçün edilirdi. Yəni dişlərinizi yaxşı göstərmək qədim dövrlərdə də vacib sayılırdı.
Qədim Romada diş ağartma üsulları
Misirlilər dişlərini ağartmaq üçün ağ sirkə və ponza daşından hazırlanmış məcunlar istifadə edirdilər. Amma qədim Romada dişlərin ağardılması üçün daha “güclü” üsullar vardı. Bu üsullar bugünkü standartlardan uzaq olsa da, insanlar estetik ağ dişlərə sahib olmaq üçün hər yolu sınayırdılar. Hər şey insanların gözəl təbəssüm və yüksək status arzusundan irəli gəlirdi.
19-cu əsrdə “Vaterloo dişləri”
1815-ci ildə Vaterloo Döyüşündə 51 min insan həlak oldu. Bəzi şəxslər bu faciəni fürsət bilərək ölü əsgərlərin dişlərini yığdılar. Toplanmış dişlər protezlərdə istifadə olunurdu və onlara “Vaterloo dişləri” deyirdilər. Niyə? Çünki təbii görünüşləri və sağlam olmaları onları xüsusi edirdi. Bu üsul Amerikan Daxili Müharibəsi və Kırım Müharibəsində də davam etdi. İndi təsəvvür edin, insanlar protez üçün ölü əsgərlərin dişlərini seçirdi – həm qorxulu, həm də qəribə bir tarix.
Ölülərin dişlərini istifadə etməyi istəməyən insanlar isə porselen(farfor) dişləri icad etdilər. 1788-ci ildə Fransız diş həkimi Nicolas Dubois de Chemant, farfor dişlərin üstünlüklərini izah edən bir məqalə yazdı və 1791-ci ildə patent aldı.
Belə ki, bu dişlər çox ağ və qırılqan idi, buna görə də qızıl tellərlə sabitlənirdi. Bu, dişlərin həm estetik, həm də funksional olmasını təmin etmək üçün ilk ciddi addım idi.
Müasir dövr: Kauçuk
Sonrakı mərhələ sərtləşdirilmiş kauçuk protezlər oldu. Bu, demək olar ki, ilk dəfə çox insanın protez dişlərdən istifadə etməsinə imkan yaratdı. 20-ci əsrdə isə akrilik reçinə, metal və farfor qarışığından hazırlanan dişlər gündəmə gəldi və diş həkimliyi bugünkü professional səviyyəsinə çatdı. Artıq insanlar həm estetik, həm sağlam, həm də təhlükəsiz protezlərə sahib olurdular.
Beləliklə, keçmişdə insanlar dişlərini ağartmaq üçün qəribə üsullar sınayır, ölü əsgərlərin dişlərini protez üçün toplayır, öküz sümükləri və qızıl tellərlə dişlərini bəzəyirdilər. Bu faktlar həm qəribə, həm də heyrətamizdir. Amma bugünkü diş texnologiyası sayəsində biz artıq təbii, gözəl və təhlükəsiz bir təbəssümə sahibik.
Tarixi öyrənmək göstərir ki, insan ixtirası həmişə maraqlı, bəzən qəribə, amma həmişə inkişaf yolundadır. Bugünkü texnologiya isə keçmişin qəribə üsullarını geridə qoyaraq bizə rahatlıq, sağlamlıq və gözəl bir təbəssüm bəxş edir.
Fatimə Məmmədova
12:30 05.02.2026
Oxunuş sayı: 490
