Əsgərlərin yazdığı məktublar və İskəndərin qəribə cəza yolu
Tarix insan yaddaşıdır və insanlıq keçmişdən dərs almalı, öyrənməli, hadisələri təhlil etməlidir; tarixdə qəribə, ağlasığmaz və maraqlı hadisələr zaman-zaman baş verib və hər biri insan təfəkkürünü və mədəniyyəti daha yaxşı anlamağa imkan verir. Belə hadisələrdən biri də Böyük İskəndər haqqında danışılanlardır. Böyük İskəndər, yəni Makedoniya kralı İskəndər (miladi eramızdan əvvəl 356–323), dünyanın ən böyük sərkərdələrindən biri sayılır və gənc yaşında böyük imperiyaları fəth etmişdir.
Belə ki, o, Makedoniya və Yunanıstan ərazilərini birləşdirərək, Şərqə, xüsusilə də Pers imperiyasına yürüşlər təşkil etmiş və misilsiz hərbi strategiyası ilə tarixdə iz qoymuşdur. İskəndərin ordusu çox geniş və müxtəlif millətlərdən ibarət idi və onun disiplini qorumaq üsulları zaman-zaman diqqət çəkən əhvalatlar doğurmuşdur.
Bəzi mənbələrdə yayılmış iddialara görə, İskəndər bütün əsgərlərindən evlərinə məktublar yazmalarını tələb edirmiş və məktubların məzmununa görə əsgərləri fərqləndirirmişdir. İddialara görə, gözəl sözlər yazmayan əsgərlər müəyyən bir birliyə yönəldilmiş, uzaq bölgələrdə və ya təhlükəli döyüşlərdə vəzifələndirilmişdir. Antik tarixçi Quintus Curtius Rufus öz əsəri History of Alexanderda əsgərlərin yazdıqları məktublardan bəhs edir və bildirir ki, İskəndər məktubları oxuyaraq əsgərlərin yazdıqları məzmuna görə onları fərqləndirmişdir. Məktublarda narazılıq və şikayət ifadə edən əsgərlər xüsusi bir birliyə daxil edilmiş və onların ordu daxilindəki davranışları və nizam-intizamı ölçülmüşdür.
İskəndər yalnız məktubları oxuyur, əsgərlərin ruh yüksəkliyini və orduya bağlılığını nəzərdən keçirir, onların davranışlarına uyğun tədbirlər görürdü.
Müasir tarixçilər və araşdırmalar göstərir ki, Alexanderin yazdığı məktubların çox az hissəsi günümüzə çatmış və onun əsgərləri ilə məktublaşması barədə qismən məlumat mövcuddur. Bu hadisələr yalnız bəzi antik mənbələrdə təsvir olunub və internetdə yayılmış bir çox əfsanələr və hekayələr bunlardan doğub. Böyük İskəndərin əsgərlərin məktublarını oxuması və onları yazdıqları məzmuna görə fərqləndirməsi ordunun nizam-intizamını qorumaq, əsgərlərin İskəndərə bağlılığını yoxlamaq və onların ruh yüksəkliyini ölçmək məqsədilə olmuşdur.
Qeyd edək ki, tarixi öyrənmək və hadisələri müxtəlif mənbələrdən təsdiqləmək vacibdir, çünki tarix insan yaddaşıdır və keçmişi düzgün başa düşmək gələcək üçün dərs almaq deməkdir. Tarix yalnız kitab səhifələrində qalmamalıdır, o, insan yaddaşında yaşamalı, araşdırılmalı, təhlil edilməli və hadisələrə diqqətlə yanaşılmalıdır ki, keçmişin təsvirini və insan təcrübəsini doğru başa düşmək mümkün olsun. Tarixi hadisələri öyrənmək, antik mənbələrə baxmaq və məlumatları müqayisə etmək həm elm, həm də mədəniyyət üçün vacibdir, çünki hər bir əhvalat, hər bir qəribə və ağlasığmaz hadisə insanlıq üçün öyrəniləcək bir dərs ehtiva edir.
Fatimə Məmmədova
12:00 05.02.2026
Oxunuş sayı: 441
