Azərbaycan Milli Mətbuatının 151-ci ildönümü: Tarixi irsdən rəqəmsal mediaya
İyulun 22-si 2026-cı il Azərbaycan Milli Mətbuatının yaranmasının 151-ci ildönümüdür. Bu tarix təkcə peşə bayramı deyil, həm də milli maarifçilik ənənələrinin, ictimai fikrin və dövlətçilik şüurunun formalaşmasının başlanğıc nöqtəsidir.
Azərbaycan milli mətbuatının əsası 1875-ci il iyulun 22-də böyük maarifçi Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi “Əkinçi” qəzeti ilə qoyuldu. Çar Rusiyasının sərt senzura şəraitində fəaliyyət göstərən qəzet xalqın maariflənməsini, ana dilinin qorunmasını, elm və təhsilin təbliğini qarşısına məqsəd qoymuşdu. Cəmi 56 nömrəsi çap olunsa da, “Əkinçi” sonrakı milli mətbuatın və ictimai fikrin inkişafına güclü təkan verdi.
“Əkinçi”nin yaratdığı ənənə XX əsrin əvvəllərində daha da genişləndi. “Kəşkül”, “Şərqi-Rus”, “Molla Nəsrəddin”, “Həyat”, “İrşad” və “Açıq Söz” kimi nəşrlər milli oyanışın, azadlıq ideyalarının və tənqidi düşüncənin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Məhz bu mətbuat məktəbi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideoloji əsaslarının yaranmasına mühüm töhfə verdi.
Azərbaycan mətbuatının inkişafında qadın jurnalistlərin və regional nəşrlərin də xüsusi xidmətləri olub. Şəfiqə Əfəndizadə kimi ziyalı qadınların fəaliyyəti, 1911-ci ildə nəşrə başlayan “İşıq” jurnalı qadınların maariflənməsi və ictimai həyata cəlb edilməsində mühüm rol oynadı. Eyni zamanda, Naxçıvan, Gəncə, Şəki, Qazax və Lənkəran kimi bölgələrdə fəaliyyət göstərən mətbuat orqanları maarifçilik ideyalarının ölkə boyu yayılmasına xidmət etdi.
Sovet dövründə mətbuat ciddi ideoloji nəzarət altında fəaliyyət göstərsə də, milli dilin, ədəbiyyatın və peşəkar jurnalistika ənənələrinin qorunmasına öz töhfəsini verdi. Müstəqillik illərində isə medianın inkişafında ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri 1998-ci il avqustun 6-da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə senzuranın ləğv edilməsi oldu. Bu qərar Azərbaycanda söz və mətbuat azadlığının inkişafı baxımından tarixi əhəmiyyət daşıdı.
2020-ci il Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan mediası informasiya cəbhəsində mühüm missiya yerinə yetirdi. Jurnalistlər dezinformasiyaya qarşı mübarizədə fəal iştirak etdilər, ölkənin haqlı mövqeyini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırdılar. Bu yolda şəhid olan jurnalistlər Məhərrəm İbrahimov və Sirac Abışovun xatirəsi Azərbaycan mətbuat tarixində xüsusi yer tutur.
Bu gün Azərbaycan mediası rəqəmsal transformasiya mərhələsini yaşayır. Multimedia jurnalistikası, sosial media platformaları və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi xəbər istehsalını yeni mərhələyə daşıyır. Eyni zamanda, informasiya təhlükəsizliyi, saxta xəbərlərlə mübarizə və peşəkar jurnalistikanın inkişafı əsas prioritetlərdən biri olaraq qalır.
151 illik yol göstərir ki, Həsən bəy Zərdabinin əsasını qoyduğu maarifçilik, həqiqətə sədaqət, obyektivlik və milli maraqlara xidmət prinsipləri bu gün də Azərbaycan jurnalistikasının əsas dəyərləridir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə media islahatlarının yeni mərhələsi:
Son illərdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl islahatlar Azərbaycan mediasının institusional inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyub. Xüsusilə 2021-ci il yanvarın 12-də imzalanan “Azərbaycan Respublikasında media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında” Fərman media mühitinin müasir çağırışlara uyğun yenidən formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Həmin fərman əsasında Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) yaradılıb və ölkədə media siyasətinin daha sistemli şəkildə həyata keçirilməsi üçün yeni institusional mexanizm formalaşdırılıb.
Bu gün Media İnkişaf Agentliyi media subyektlərinin inkişafının dəstəklənməsi, jurnalistlərin peşəkarlıq səviyyəsinin yüksəldilməsi, Media Reyestrinin formalaşdırılması, media savadlılığının təşviqi, rəqəmsal transformasiya, innovativ texnologiyaların tətbiqi və informasiya təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirir. Agentliyin fəaliyyəti media sektorunun daha dayanıqlı, peşəkar və müasir standartlara uyğun inkişafına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə hər il keçirilən Şuşa Qlobal Media Forumu da Azərbaycanın beynəlxalq media dialoqunun mühüm platformalarından birinə çevrilib. Dünyanın onlarla ölkəsindən media rəhbərlərini, ekspertləri və jurnalistləri bir araya gətirən forum qlobal informasiya təhlükəsizliyi, dezinformasiyaya qarşı mübarizə, rəqəmsal transformasiya və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirəsi üçün nüfuzlu beynəlxalq platforma kimi çıxış edir.
Azərbaycan Milli Mətbuatının 151-ci ildönümü münasibətilə bütün jurnalistləri, media əməkdaşlarını və veteran mətbuat nümayəndələrini təbrik edir, onlara möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları və peşə fəaliyyətlərində nailiyyətlər arzulayırıq.
10:40 22.07.2026
Oxunuş sayı: 58
