Gündəm,Avropa,Cənubi Qafqaz,Siyasi
Bakıdan İrəvana mesaj: Prezidentin çıxışında yeni regional nizamın şifrələri
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas mesajı sadəcə “sülh var” demək deyildi. O, əslində eyni anda bir neçə auditoriyaya fərqli, amma bir-biri ilə əlaqəli siyasi siqnallar verdi. Birinci və ən vacib mesaj o idi ki, Azərbaycan post-münaqişə mərhələsində artıq özünü yalnız qalib tərəf kimi yox, yeni regional düzənin qurucu aktoru kimi təqdim edir. Yəni “müharibə bitdi, indi qaydaları biz də formalaşdırırıq” mesajı verildi. Ermənistanın paytaxtı İrəvanda keçirilən bir platformaya Bakıdan videobağlantı ilə qoşulmaq özü simvolik idi: fiziki olaraq orada olmadan belə, Azərbaycanın regional prosesin mərkəzində olduğu göstərildi. Bu, siyasi psixologiya baxımından vacib idi — Qarabağ sonrası reallıqda Bakı artıq kənarlaşdırılan yox, nəzərə alınmalı gücdür.
Prezidentin “Ermənistan da Azərbaycanın 2028 namizədliyini dəstəklədi” vurğusu xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Burada məqsəd sadəcə diplomatik nəzakət deyildi. Bu, beynəlxalq auditoriyaya “əgər Ermənistan belə yeni reallığı qəbul edirsə, xarici anti-sülh dairələrinin köhnə qarşıdurma siyasəti legitim əsasını itirir” mesajı idi. Başqa sözlə, Bakı demək istəyirdi ki, regionda sülhə mane olan əsas faktor artıq birbaşa Bakı-İrəvan xətti yox, daha çox kənar siyasi manipulyasiyalar ola bilər. Bu, məsuliyyətin bir hissəsini Avropa Parlamenti, AŞPA və digər tənqidçi institutların üzərinə yönəldən strateji ritorikadır.
Əliyevin tranzit, enerji və iqtisadi addımları xüsusi qeyd etməsi də təsadüfi deyildi. Ermənistana tranzit məhdudiyyətlərinin götürülməsi, yanacaq ixracı və logistika bağlantılarının vurğulanması ilə o, klassik təhlükəsizlik ritorikasından çıxaraq “sülhün praktik dividendləri” modelini göstərməyə çalışdı. Yəni mesaj belə idi: Azərbaycan sülhü yalnız siyasi sənəd kimi yox, iqtisadi inteqrasiya mexanizmi kimi təqdim edir. Bu, həm Ermənistana, həm Avropaya, həm də regional aktorlara ünvanlanmışdı. Əsas fikir: “Biz əməkdaşlıq təklif edirik; əgər bu proses pozularsa, problem bizim tərəfdə deyil.” Bu yanaşma Bakının destruktiv deyil, konstruktiv tərəf olduğunu göstərdi.
“Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” və Naxçıvan bağlantısının vurğulanması daha böyük geosiyasi mesaj idi. Burada Prezident yalnız kommunikasiya xəttindən danışmırdı; o, Zəngəzur/Orta Dəhliz xəttini qlobal iqtisadi və strateji xəritənin bir hissəsi kimi təqdim edirdi. Yəni məsələ təkcə Azərbaycan-Ermənistan münasibəti deyil — bu marşrut Avropa-Asiya bağlantısı, ticarət, logistika və geoiqtisadi güc balansı məsələsidir. Bu yanaşma ilə Bakı regional layihəni beynəlxalq sistemin maraqları ilə bağlayır. Başqa sözlə: “Bu prosesə qarşı çıxmaq yalnız Azərbaycana yox, daha geniş bağlantı arxitekturasına qarşı çıxmaqdır.”
Prezidentin Avropa Parlamenti və AŞPA ilə bağlı sərt tənqidi isə emosional reaksiya yox, legitimlik mübarizəsinin bir hissəsi idi. Burada əsas tezis “ikili standart” idi. O demək istəyirdi ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü digər dövlətlərin ərazi bütövlüyündən aşağı dəyərli təqdim edilə bilməz. Qarabağda separatizmin ləğvini BMT qətnamələrinin icrası kimi təqdim etməklə Bakı öz hərəkətlərini beynəlxalq hüquq çərçivəsinə yerləşdirməyə çalışır. Yəni Prezidentin əsas məqsədi “biz qayda pozan deyilik, əksinə, gecikmiş beynəlxalq hüququ icra etmişik” narrativini gücləndirmək idi. Bu, xüsusilə Qərb institutlarının tənqidi fonunda reputasiya müdafiəsi strategiyasıdır.
Burada daha incə bir mesaj da var idi: Avropa Komissiyası ilə Avropa Parlamenti/AŞPA arasında fərq qoyuldu. Bu, bütün Avropanı vahid düşmən kimi təqdim etmək yox, Avropa daxilində fərqli yanaşmaları ayırmaq cəhdidir. Yəni Prezident “hamı bizə qarşı deyil, amma bəzi institutlar siyasi qərəz nümayiş etdirir” deməyə çalışdı. Bu, diplomatik baxımdan daha çevik mövqedir; çünki Bakı qapıları tam bağlamır, seçici əməkdaşlıq modelini göstərir.
Paşinyana ünvanlanan təbrik və sülh gündəliyinə sadiqlik mesajı da yalnız etik jest deyildi. Bu, Ermənistan rəhbərliyinə açıq siqnal idi: “Əgər sən bu xətti davam etdirirsənsə, biz bunu beynəlxalq səviyyədə legitimləşdiririk; amma anti-sülh qüvvələrinə açıq və ya dolayı şəkildə imkan versən, məsuliyyət görünəcək.” Yəni bu çıxışda həm də yumşaq təzyiq elementi var idi. Prezident bir tərəfdən Paşinyanı tərəfdaş kimi tanıyır, digər tərəfdən onu regional sülh kursuna bağlı qalmağa çağırırdı.
Ən vacib məqamlardan biri də çıxışın tonu idi: pafosdan çox, faktların sadalanması. Yük həcmi, yanacaq ixracı, diplomatik tarixlər, qətnamə sayı — bunlar təsadüfi deyil. Bu üslubun məqsədi emosional deyil, sənədləşdirilmiş siyasi legitimlik yaratmaqdır. Yəni Prezident beynəlxalq auditoriyaya “biz narrativ yox, göstərici təqdim edirik” mesajı verdi. Müasir geosiyasətdə bu vacibdir, çünki informasiya müharibəsində rəqəmlər və strukturlaşdırılmış faktlar emosional ritorikadan daha təsirli görünür.
Qısası, Prezidentin demək istədiyi əsas fikir belə idi: Qarabağ sonrası mərhələdə Azərbaycan regional nizamın passiv obyekti deyil, aktiv memarıdır; Ermənistanla sülh mümkündür və praktik nəticələr verir; regionda yeni iqtisadi-siyasi arxitektura qurulur; bu prosesi pozmağa çalışan xarici siyasi dairələr köhnə qarşıdurma məntiqini davam etdirir; Azərbaycan isə öz legitimliyini həm güc, həm hüquq, həm də iqtisadi inteqrasiya üzərindən qurmağa çalışır. Yəni çıxışın dərin mesajı budur: “müharibədən sonra yalnız xəritə yox, siyasi məna da dəyişib.”
09:20 05.05.2026
Oxunuş sayı: 1426
