Araşdırma
Milli hərəkatın sərkərdəsi – General Padeqan
Güney Azərbaycanın milli azadlıq hərəkatında parlaq simalardan biri olmuş Sadiq Padeqan haqqında ictimaiyyətin geniş məlumatı yoxdur.
İftixarla deməliyik ki, həyatını fədakarcasına xalqının milli-azadlıgı yoluna həsr etmiş çox sayda böyük şəxsiyyətlərimiz var və onların şəxsiyyəti haqqında məlumatları zaman-zaman gündəmə gətirmək, xüsusilə də gənclərimizə tanıtmaq bizim borcumuzdur.
Sadıq Padeqan 1899-cu ildə Təbriz şəhərində anadan olub. Uzun və mənalı həyat yaşayıb, Xiyabani hərəkatında iştirak edib, 21 Azər hərəkatının təşkilatçılarından biri olub və nəhayət, 1981-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Yüksək dərəcəli siyasətçi və ictimai xadim, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin qurucularından biri kimi tariximizdə özünə yer edib. Seyid Cəfər Pişəvəri dünyasını dəyişdikdən sonra, 1947–1954-cü illərdə, ADF-nin mühacirətdə yenidən təşkilatlanması zamanında Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri olub.
Sadıq Padeqan 1920-ci ildə, gənc yaşlarında Şeyx Məhəmməd Xiyabani hərəkatına qoşulur və üsyan dağıdıldıqdan sonra SSRİ-yə ( Azərbaycana) mühacirət edib.
Sonrakı illərdə Moskva şəhərində ali iqtisadi təhsil alıb və 1938-ci ilə qədər Naxçıvanda kooperasiya sistemində çalışıb. Vaxtı yetişəndə, yenidən sonra Təbrizə geri qayıdıb.
Məlumdur ki, 1941-ci il avqustun 25-də SSRİ ordusu Cənubi Azərbaycana daxil olur və İngilislər İranın cənubundan ölkəyə daxil olurlar. Bu zaman İranda bir çox partiya və təşkilatlar yaranmağa başlayır ki, bunlardan biri, 1941-ci ilin oktyabr ayında Təbrizdə yaradılan Azərbaycan Cəmiyyəti olur.
Cəmiyyəti quranlar Hacı Əli Şəbüstəri, Əli Maşınçı, İsmayıl Şəms, Hilal Nasiri və digərləri idilər. S.Padeqan 1942-ci ilin yanvar ayında yaradılmış Azərbaycan Zəhmətkeşlər Təşkilatının Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilir.
1945-ci ilin sentyabrın 6-da Tudənin Azərbaycan təşkilatının əyalət plenumunda qərara alınır ki, Azərbaycan təşkilatının bütün üzvləri Azərbaycan Demokrat Firqəsinə keçsinlər.
Bunu təmin etmək üçün Sadıq Padeqan, Zeynalabidin Qiyami, Məmməd Hüseyn Burhani, Yədulla Kələntəri və Əbülhəsən Vaqifdən ibarət komissiya yaradılır ki, bu komissiya vəzifəsinin öhdəsindən layiqincə gəlir. 50 min siyasi aktiv insan ADF sıralarına daxil olurlar.
1945-ci il sentyabrın 14-də Təbrizdə baş tutmuş görüşdə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin qurulması ilə bağlı Sadıq Padeqanın da üzv olduğu 14 nəfərlik Təşkilat Komitəsi yaradılır və 1945-ci ilin oktyabrın 2-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin birinci təsis qurultayı keçirilir.
Burada ADF-nin nizamnaməsi qəbul olunur, 3 sentyabr müraciətnaməsinin müddəaları bir daha təsdiqlənir. Qurultay tərəfindən Seyid Cəfər Pişəvəri ADF Mərkəzi Komitəsinin sədri, Mirzə Əli Şəbüstəri və Sadıq Padeqan isə onun müavinləri seçilirlər. ADF Mərkəzi Komitəsinin İcraiyyə Heyətinin üzvlüyünə Seyid Cəfər Pişəvəri, Mirzə Əli Şəbüstəri, Sadıq Padeqan, Məhəmməd Biriya, Salamulla Cavid seçilir.
1945-ci il noyabrın 20-də Təbriz şəhərinin Ərk Teatrının binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayır. Noyabrın 21-də konqres nümayəndələrindən, seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün Milli Heyət yaradılır.
Sadıq Padeqan da Milli Heyətə seçilən 39 nəfərdən biri olur. 1945-ci il noyabrın 27-dən dekabrın 2-ə qədər İran tarixində ilk dəfə qadınların da iştirak etdiyi azad seçkilər həyata keçirilir. Bu seçkilər nəticəsində Sadıq Padeqan səs toplayaraq Azərbaycan Milli Məclisinə Təbrizdən nümayəndə (millət vəkili) olur.
1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulur. Elə həmin gün keçirilmiş Azərbaycan Milli Məclisinin ilk iclasında Sadıq Padeqan Milli Məclisin sədri seçilmiş Mirzə Əli Şəbüstərinin müavini təyin olunur.
1946-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı 15 nəfərlik dövlət komissiyası yaradılır və bu komissiyaya Sadıq Padeqan da daxil olur. 1946-cı il aprelin 28-də Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Tehrana danışıqlar üçün gedən nümayəndə heyətinin tərkibində S.Padiqan da var idi.
S.Padeqan 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda fəal iştirak etdiyi üçün "Səttarxan" ordeni ilə təltif olunur. 1946-cı il avqust ayının 1-də Salamulla Cavidin rəhbərliyi ilə Hacı Mirzə Əli Şəbüstəri, Sadıq Padeqan, general Mahmud Pənahiyan, polkovnik Murtəzavi, mayor Toğraidən ibarət olan nümayəndə heyəti ilə ikinci dəfə Tehrana danışıqlara gedir.
1946-cı il dekabrın 5-də Miyana istiqamətində Azərbaycana hücum edən şah qoşunlarının qarşısı milli fədailər tərəfindən alındı. Azərbaycanın müxtəlif ərazilərindən insanlar silahlanmaq və şah qoşununa qarşı mübarizə aparmaq üçün Milli Hökumətə müraciətlər etdilər.
Bu hadisələrdən sonra Seyid Cəfər Pişəvərinin rəhbərliyi ilə Müdafiə Komitəsi quruldu. Bu komitəyə Mirzə Əli Şəbüstəri, Qazi Məhəmməd, Qulam Yəhya, Mahmud Pənahiyan və Sadıq Padeqan üzv oldular. Komitənin ilk işi Təbrizdə hərbi vəziyyət elan edib, "Babək" adlı könüllü dəstələr qurmaq oldu. Könüllü dəstələrə ilkin mərhələdə 600 nəfər üzv oldu. Bundan sonra Seyid Cəfər Pişəvəri yenidən hərbi dəstək üçün Sovet İttifaqına müraciət etdi. Lakin onun bu istəyi də cavabsız qaldı.
1946-cı il dekabrın 11-dən etibarən İran ordusu iri şəhərlərə girməzdən əvvəl bu yerlərdə ərbabların (mülkədarların) quldur dəstələri, eləcə də mülki geyimli jandarmalar qırğınlar törətməyə başladılar. Bu dəstələr Tehran radiosu tərəfindən "İran vətənpərvərləri" kimi qələmə verilirdi.
Dəstələrin əsas məqsədi təxribatlar yaratmaq, demokratların məhv edilməsi və şah qoşununun şəhərlərə girişini təmin etmək idi. Təbriz və Azərbaycanın digər şəhərləri şiddətli talanlara və qırğınlara məruz qaldılar. Azərbaycan Milli Hökuməti süqut etdi. Minlərlə insan həbs olundu, edam edildi, sürgün olundular. Baş verən qırğınlarda ADF üzvləri, fədailər eləcə də, tanınan şairlərdən Əli Fitrət, Sədi Yüzbəndi, Cəfər Kaşif və Məhəmmədbağır Niknam qətlə yetirildi.
1946-cı il dekabrın 14-də ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən dəstəklənən İran ordusu Təbrizə şəhərinə daxil oldu. Bundan sonra da uzun müddət qırğınlar və talan davam etdi. Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Sadıq Padeqan bir neçə hökumət üzvü ilə birlikdə Sovet Azərbaycanına mühacirət edib.
Sadıq Padeqan 1947-ci ildə, Seyid Cəfər Pişəvəri dünyasını dəyişdikdən sonra Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri oldu və ADF-nin mühacirət dövrü təşkilatlanmasında xeyli işlər gördü. 1954-cü il sentyabr ayında bu vəzifəni tərk edib və ADF-nin siyasi heyətində fəaliyyətini həyatının sonuna qədər davam etdirdi. 1981-ci ilin noyabr ayında Bakıda dünyasını dəyişən general S.Padeqan fədakar və məzmunlu bir həyat yaşadı.
16:46 28.02.2026
Oxunuş sayı: 6150
