Nəzakət Məmmədova: Səsində ölməzlik qalan sənətkar
Azərbaycan musiqi tarixinin parlaq səhifələrindən birini yazmış, lakin ömrü qısa kəsilmiş sənətkarın, Əməkdar artist Nəzakət Əli qızı Məmmədovanın vəfatının ildönümüdür. 1980-ci ilin bu günü Soçidə faciəvi şəkildə dünyasını dəyişən müğənni cəmi 36 il yaşadı. Lakin bu qısa ömürə o qədər parlaq səhnə uğurları, unudulmaz ifalar və xalq sevgisi sığdırdı ki, onun adı bu gün də muğam və mahnı sevənlərin dilində yaşayır.
Nəzakət Məmmədova 28 fevral 1944-cü ildə Gəncədə (o zamankı Kirovabad) anadan olub. Ailədə üç qızın ən kiçiyi idi. Uşaq yaşlarında atasını itirdiyi üçün anasının qayğısı ilə böyüyüb. Anası qızının müəllimə olmasını arzulayırdı. Bu arzuya hörmət edən gənc Nəzakət Bakıya gəlir və Xarici Dillər İnstitutuna daxil olur. Lakin qəlbindəki musiqi sevgisi daha güclü çıxır. Təhsilini yarımçıq qoyaraq 1966-cı ildə Asəf Zeynallı adına Bakı Musiqi Texnikumuna qəbul olunur.
Onun səsinə ilk peşəkar qiyməti görkəmli sənətkarlar — Əhməd Bakıxanov və Hacıbaba Hüseynov verir. Onların qarşısında “Bayatı-Şiraz” (bəzi mənbələrdə “Bayatı-Qacar”) oxuyan gənc qız hər iki ustadın diqqətini dərhal cəlb edir. Sonralar təhsilini Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda davam etdirən Nəzakət bir müddət “Lalə” qızlar ansamblında çalışır. Məhz burada səhnə mədəniyyətinin əsaslarını öyrənir, ilk uğurlu çıxışlarını edir. Ansamblın bədii rəhbəri Xalq artisti Ceyran Haşımova onun istedadını yüksək qiymətləndirir və sənət yolunda böyük dayaq olur.
1968-ci ildə Nəzakət Məmmədova Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrına qəbul olunur. 1971-ci ildə isə tamaşaçılar qarşısına Üzeyir Hacıbəyovun “Leyli və Məcnun” operasında Leyli obrazı ilə çıxır. Sürəyya Qacar, Həqiqət Rzayeva, Gülxar Həsənova kimi sənətkarlardan sonra o, bu obrazı yeni bir təfsirdə canlandırır və tamaşaçıların qəlbinə yol tapır. Muğam ifaçılığı ilə opera sənətini uğurla birləşdirən Nəzakət “Rast”, “Qatar”, “Şahnaz”, “Segah” və digər muğamların, eləcə də təsnif və mahnıların mahir ifaçısı kimi tanınır.
Onun səsi zəngin tembrə, məlahətli çalarlara və xüsusi ifadə gücünə malik idi. Muğamı həm klassik qaydalara uyğun, həm də özünəməxsus emosional dərinliklə oxuyurdu. Xalq mahnılarına və bəstəkar əsərlərinə gətirdiyi təfsir isə dinləyiciləri valeh edirdi. “Yaxın gəl”, “Gəl, inad etmə”, “Ala gözlər” (musiqisi Hacı Xanməmmədovun, sözləri Səməd Vurğunun), “Kəkliyim”, “Azərbaycan gölləri”, “Bahar çiçəyi”, “Günəş kimi yanarsan”, “Heç küsməyin yeridirmi?”, “Qatar təsnifi” və digər ifaları bu gün də sevilərək dinlənilir. Teymur Mustafayevlə birlikdə oxuduğu “Ay qız” xalq mahnısı isə Azərbaycan musiqi tarixinin ən yadda qalan duetlərindən biri kimi qalıb.
Nəzakət Məmmədova yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq səhnələrdə də çıxış edib. Türkiyə, İran, Əfqanıstan, Almaniya, Belçika, İtaliya və digər ölkələrdə qastrol səfərlərində olub, Azərbaycan musiqi sənətinin incəliklərini uzaq diyarlara aparıb. 1974-cü ildə ona Azərbaycan SSR əməkdar artisti fəxri adı verilib.
Səhnədə parlaq görünən sənətkarın şəxsi həyatı isə o qədər də uğurlu olmayıb. Gənc yaşlarında mühəndis Qüdrətlə ailə qurur, bu nikahdan oğlu Ceyhun dünyaya gəlir. Lakin ailə həyatı ağır keçir. Mənbələrə görə, ər tərəfindən tez-tez zorakılığa məruz qalır. Bir axşam daha ağır döyüləndən sonra anası və bacısı onu ər evindən götürür və o, birdəfəlik boşanır. Bundan sonra Nəzakət bir daha ailə qurmur, oğlunu tək böyüdür. Onun gözəlliyi və səsi bir çox insanın diqqətini çəksə də, o, sənətə və oğluna sədaqət göstərərək tək qalmağı seçir.
1980-ci ildə Nəzakət Məmmədova Soçiyə gedir. Boynundakı qırışlardan (bəzi versiyalara görə, zoba bənzər şişkinlikdən) azad olmaq istəyir. Bir pərəstişkarın məktubu da onu bu qərara sövq edir: məktubda səsi və gözəlliyi təriflənir, amma boğazındakı qüsurun görünüşünə xələl gətirdiyi yazılır. Anası və bacısı qəti şəkildə əleyhinə çıxır, hətta bacısı Kifayət yuxuda bacısının öləcəyini görür. Lakin Nəzakət israr edir.
Soçidə lisenziyasız plastik əməliyyatlarla məşğul olan Anatoli İvanoviç Karol (bəzi mənbələrdə erməni əsilli olduğu qeyd olunur) adlı şəxsə müraciət edir. Əməliyyat zamanı bıçaq boğazdakı şah damara (yuxu damarına) dəyir. Həkim və köməkçiləri qaçırlar. Nəzakət Məmmədova qanaxmadan dünyasını dəyişir. Sonradan məhkəmə prosesində şahidlər ifadə verir ki, həkim sərxoş olub və əməliyyatı düzgün aparmayıb. Karol Krasnodar məhkəməsi tərəfindən 9 il azadlıqdan məhrum edilir.
Nəşi Soçidən Bakıya dəmir qutuda gətirilir. Əvvəlcə Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunur. İllər sonra bacısı Kifayətin yuxusunda Nəzakət “məni Bakıda tək qoymusan” deyəndən sonra məzarı Gəncəyə, İmamzadə qəbiristanlığına köçürülür. On üç yaşlı oğlu Ceyhun anasının ölümünü uzun müddət qəbul edə bilmir. Sonralar oğlu da gənc yaşda dünyasını dəyişir; nəvəsi Nəzakət isə qəzada həlak olur. Beləcə, sənətkarın nəsli də faciəvi şəkildə kəsilir.
Nəzakət Məmmədovanın səsi bu gün də televiziya və radio efirlərində, internet platformalarında səslənir. Onun ifaları Azərbaycan muğam və mahnı sənətinin qızıl fonduna daxildir. “Ölümdən 24 saat əvvəl” verilişi və digər sənədli materiallar onun həyatını gələcək nəsillərə çatdırır. Gənc ifaçılar onun təfsirlərindən öyrənir, dinləyicilər isə səsindən ruh alır.
Bu gün biz yalnız bir sənətkarın yox, Azərbaycanın mədəni yaddaşının bir parçasını yad edirik. Nəzakət Məmmədova qısa ömründə o qədər parlaq iz qoydu ki, ölümündən 46 il keçməsinə baxmayaraq, onun adı unudulmur.
Nigar Xəlilli
12:00 21.10.2026
Oxunuş sayı: 41
