İstiqlal şairi Əhməd Cavadın anım günüdür
Bu gün Azərbaycan xalqının qəlbini titrədən, ruhunu yüksəldən, istiqlal eşqi ilə yoğrulmuş bir adın – Əhməd Cavadın anım günüdür. 1937-ci ilin oktyabr gecəsində, ədalətsizliyin və qaranlığın əlində həyatını itirən böyük şair, müəllim, tərcüməçi və vətənpərvər bu gün də sözləri ilə, idealları ilə, sönməyən işığı ilə aramızdadır.
Əhməd Cavad (tam adı Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə) 1892-ci il mayın 5-də Gəncə qəzasının Şəmkir dairəsi Seyfəli kəndində ruhani bir ailədə dünyaya göz açdı. Atasını erkən yaşlarında itirsə də, anasının və ailə mühitinin verdiyi tərbiyə, türk, fars və ərəb dillərinə yiyələnməsi, Şərq ədəbiyyatına dərin bağlılığı onu gənc yaşlarından fərqləndirdi. Gəncə Ruhani Seminariyasını bitirdikdən sonra müəllimlik şəhadətnaməsi alan Cavad, ömrünün sonuna qədər maarifçilik yolundan ayrılmadı.
O, Balkan müharibəsində Qafqaz könüllüləri sırasına qatılarak Osmanlı ordusunun yanında döyüşdü, müharibənin yaralarını sarmalı olanlara yardım etdi. Sonralar Məmməd Əmin Rəsulzadənin təsiri ilə Müsavat partiyasına qoşuldu, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması uğrunda ürəkdən çalışdı. Cümhuriyyətin qısa, lakin parlaq dövrü onun yaradıcılığının zirvəsi oldu. “Azərbaycan, Azərbaycan!” şeiri sonralar Üzeyir Hacıbəylinin musiqisi ilə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninə çevrildi. “Çırpınırdı Qara dəniz”, “Göy-Göl”, “Dalğa”, “Bismillah” kimi əsərləri isə türk dünyasının ortaq yaddaşına yazıldı.
Əhməd Cavadın qələmi yalnız gözəllik və məhəbbət üçün deyildi. Onun hər misrasında vətən eşqi, azadlıq həsrəti, türkçülük ideyası, ana dilinə, bayrağa, torpağa sadiqlik vardı. O, xalqın dilində, aşıq poeziyasının ritmində, heca vəzninin sadəliyində yazırdı ki, hər kəs anlasın, hər ürək hiss etsin. “Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!” – bu sözlər təkcə bir şeir misrası deyil, bir xalqın inamının ifadəsidir.
Ə.Cavad həmçinin tərcüməçilikdə də böyük iz qoydu. Şekspirin “Otello” və “Romeo və Cülyetta”sını, Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan”ını, digər dünya klassiklərini ana dilimizə çevirdi. Rus dili üzrə professor elmi adı alan ilk azərbaycanlılardan biri idi, 8-10 dildə sərbəst oxuyub yazırdı.
1937-ci ilin qaranlıq günlərində “xalq düşməni” damğası ilə həbs olundu. Ailəsi dağıdıldı, əsərləri qadağan edildi, adı unutdurulmağa çalışıldı. Oktyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə – bəzi mənbələrə görə isə bir qədər əvvəl – 45 yaşında həyatına son qoyuldu. Lakin repressiya onun ruhunu öldürə bilmədi. 1955-ci ildə bəraət aldı, əsərləri yenidən işıq üzü gördü. Müstəqilliyimizi bərpa etdiyimiz gündən isə onun sözləri dövlət himnimizdə hər səhər, hər bayram, hər qürur anında səslənir.
Bu gün Əhməd Cavadın məzarı yoxdur. Lakin onun ruhu bütün Azərbaycanda, bütün Türk dünyasında yaşayır. Ankarada abidəsi ucaldılıb, şeirləri dillər əzbəridir, adı məktəblərdə, küçələrdə, ürəklərdədir.
Ey istiqlal şairi!
Sənin sözlərin hələ də ürəkləri oyadır, bayrağımızı daha da yüksəyə qaldırır.
Sən getdin, amma “Azərbaycan!” nalən heç vaxt susmayacaq.
Bu gün səni anırıq – hörmətlə, minnətdarlıqla, sonsuz sevgi ilə.
Ruhun şad olsun, yurdun abad olsun, adın əbədi yaşasın!
Zeynəb Həsən
10:00 14.10.2026
Oxunuş sayı: 23
