Elmira Şahtaxtinskaya: Milli mədəniyyətin yaddaşını sənətə köçürən rəssam
Bu gün Azərbaycanın Xalq rəssamı, Əməkdar incəsənət xadimi Elmira Şahtaxtinskayanın vəfatının 30-cu ildönümüdür. Onun yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətinin XX əsr tarixində özünəməxsus yer tutur.
Həyatı və təhsili
Elmira Şahtaxtinskaya 1930-cu il oktyabrın 25-də Bakıda, tanınmış kimyaçı-alim, akademik Həbibulla bəy Şahtaxtinskinin ailəsində dünyaya gəlmişdir. Şahtaxtinskilər nəsli Azərbaycanın maarifçilik və ziyalı tarixində mühüm rol oynamış nəsillərdəndir. Ailə mühiti elm və mədəniyyətə bağlı olsa da, Elmira uşaqlıqdan rəssamlığa meyil göstərmişdir.
Orta təhsilini Bakıda almış, 1946–1950-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində (indiki Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyası) oxumuşdur. Sonra təhsilini davam etdirmək üçün Moskvaya getmiş və 1951–1956-cı illərdə V.İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun Qrafika fakültəsində təhsil almışdır. Burada müəllimləri arasında N.A. Ponomaryov və M.M. Çeremnıx kimi tanınmış sənətkarlar olmuşdur. Diplom işi kimi “Oktyabrın 40 illiyi” plakatını hazırlamışdır.
Yaradıcılığı
Elmira Şahtaxtinskaya əsasən plakat, portret və dəzgah rəssamlığı sahələrində fəaliyyət göstərmişdir. Onun yaradıcılığında sülh, xalqlar dostluğu, əmək və milli mədəni irsimizin təbliği mövzuları əsas yer tuturdu.
1970-ci illərdə yaratdığı “Azərbaycan qədim mədəniyyət diyarıdır” plakat silsiləsi onun yaradıcılığının zirvələrindən biri hesab olunur. Bu silsilədə Nəsirəddin Tusi, Məhsəti Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Məhəmməd Füzuli, Əcəmi Naxçıvani, Sultan Məhəmməd və digər orta əsr elm və mədəniyyət xadimlərinin portretləri yer almışdır. 1970–80-ci illərdə isə müasir Azərbaycan sənətkarlarının — Üzeyir Hacıbəyli, Hüseyn Cavid, Səməd Vurğun, Səttar Bəhlulzadə, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və başqalarının — portret qalereyasını yaratmışdır.
Dəzgah rəsmləri və akvarelləri arasında “Çexoslovakiyada” (1957), “Sosialist Bakısı” seriyası (1958–1959), “Bolqarıstanda” (1963), “Qutablar” (1963), “Novruz bayramı” (1970) və digər əsərləri diqqəti cəlb edir. Sonralar mənzərə janrına da müraciət etmiş, Bakı, Zaqatala, Moskva ətrafı, Qara dəniz sahilləri, London, Praqa, Stokholm və digər yerlərin mənzərələrini yaratmışdır.
Fərdi sərgiləri Moskva (1957, 1988), Kaunas (1967), Bakı (1967, 1989), Naxçıvan (1979) və digər şəhərlərdə keçirilmişdir. Əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi, Azərbaycan Müasir İncəsənət Muzeyi, Rusiya, Ukrayna, Gürcüstan, Çexoslovakiya, Bolqarıstan və digər ölkələrin muzey və kolleksiyalarında saxlanılır.
Mükafatları
- 1963-cü ildə Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi
- 1977-ci ildə Azərbaycan SSR Xalq rəssamı
- “Şərəf nişanı” ordeni
Şəxsi həyatı və son illəri
Həyat yoldaşı tanınmış rəssam Oqtay Sadıqzadə, oğlu isə rəssam Altay Sadıqzadə olmuşdur. Gənc yaşlarından ağır xəstəliklə mübarizə aparmış, lakin sənətə və həyata bağlılığını son günlərinə qədər qoruyub saxlamışdır. 1996-cı il oktyabrın 13-də Moskvada vəfat etmiş, Bakıda Fəxri xiyabanda dəfn olunmuşdur.
Elmira Şahtaxtinskaya Azərbaycan təsviri sənətində plakat və portret janrlarının inkişafına mühüm töhfə vermiş, milli mədəni irsimizi müasir bədii dildə təqdim edən sənətkarlardan biri kimi yaddaşlarda qalmışdır.
Nigar Xəlilli
10:30 13.10.2026
Oxunuş sayı: 29
