Aida İmanquliyeva: Şərq və Qərb arasında körpü olan ömür
Bu gün Azərbaycan elminin, mədəniyyətinin və ziyalı ənənəsinin parlaq nümayəndəsi, görkəmli şərqşünas, ədəbiyyatşünas, tənqidçi, tərcüməçi, filologiya elmləri doktoru, professor Aida Nəsir qızı İmanquliyevanın doğum günüdür.
1939-cu il oktyabrın 10-da Bakıda ziyalı bir ailədə dünyaya gələn Aida xanım, atası – Azərbaycan mətbuatının banilərindən biri, əməkdar elm xadimi, pedaqoq və jurnalist Nəsir İmanquliyevin evində böyüdü. Bu mühit onda elmə, sözə, biliyə və mədəniyyətə dərin məhəbbət formalaşdırdı. 132 nömrəli orta məktəbi qızıl medalla bitirdikdən sonra 1957-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinin ərəb filologiyası şöbəsinə daxil oldu. Universiteti uğurla bitirib, Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda aspirantura təhsili aldı və 1966-cı ildə namizədlik dissertasiyasını müdafiə etdi.
Elmi yoluna Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Şərqşünaslıq İnstitutunda kiçik elmi işçi kimi başlayan Aida İmanquliyeva istedadı, zəhmətsevərliyi və dərin analitik təfəkkürü sayəsində addım-addım yüksəldi: baş elmi işçi, ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri, elmi işlər üzrə direktor müavini və nəhayət, 1991-ci ildən ömrünün sonuna qədər institutun direktoru. 1989-cu ildə Tbilisidə doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək Azərbaycanda ərəb ədəbiyyatı üzrə ilk qadın elmlər doktoru və tezliklə ilk qadın professor oldu. Bu, yalnız şəxsi uğur deyildi – o, Azərbaycan şərqşünaslığında yeni bir mərhələnin, yeni bir məktəbin banisi oldu.
Aida xanımın elmi irsi zəngin və dərin köklərə malikdir. Onun üç fundamental monoqrafiyası – «Mixail Nüaymə və “Qələmlər birliyi”», «Cübran Xəlil Cübran» və «Yeni ərəb ədəbiyyatının korifeyləri» – ərəb-məhcər ədəbiyyatının tədqiqinə mühüm töhfələr vermişdir. 70-dən artıq elmi məqalənin müəllifi olan alim, Şərq və Qərb ədəbi-estetik düşüncəsinin qarşılıqlı təsirini, ərəb ədəbiyyatının dünya kontekstində yerini incəliklə təhlil etmişdir. O, eyni zamanda peşəkar tərcüməçi idi – Mixail Nüaymə, Cübran Xəlil Cübran və digər ərəb ədəbiyyatı klassiklərinin əsərlərini ana dilimizə böyük ustalıqla çevirərək Azərbaycan oxucusunu Şərqin zəngin mənəvi dünyası ilə tanış etmişdir.
Pedaqoq kimi də unudulmaz iz qoyub. Bakı Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsində ərəb ədəbiyyatından dərs demiş, gənc kadrların yetişməsinə xüsusi qayğı göstərmişdir. Onun rəhbərliyi altında onlarla gənc alim formalaşmış, ərəb filologiyası sahəsində elmi tədqiqatlar aparmışdır. Aida xanım yalnız alim deyildi – o, səxavətli, diqqətli, insanlara ürəkdən bağlı bir şəxsiyyət idi. Tələbələrinə, həmkarlarına, ətrafındakılara göstərdiyi qayğı və dəstək onun xatirəsini daha da əziz edir.
Ailə həyatında da parlaq iz qoyub. Arif Paşayevlə qurduğu ailədə iki qız böyüdüb: Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva və akademik Nərgiz Paşayeva. Onlar analarının elmə, mədəniyyətə və vətənə bağlılıq ənənəsini layiqincə davam etdirirlər.
Aida İmanquliyeva cəmi 52 il yaşadı. Lakin bu qısa ömürə sığdırdığı elmi nailiyyətlər, pedaqoji əmək, tərcüməçilik fəaliyyəti və insanlara göstərdiyi səmimiyyət onu əbədi yaşadır. Onun əsərləri bu gün də oxunur, tədqiq olunur, tərcümə edilir. Azərbaycan şərqşünaslığı onun adı ilə bağlıdır.
Bu gün Aida xanımın doğum günündə onun xatirəsi qarşısında baş əyirik. O, elmin zirvəsinə çıxmış, Şərq və Qərb arasında körpü olmuş, Azərbaycan qadınının elm sahəsindəki gücünü nümayiş etdirmiş parlaq bir simadır. Ruhu şad olsun, xatirəsi əbədi yaşasın!
Nigar Xəlilli
10:00 10.10.2026
Oxunuş sayı: 52
