İsrailin İran strategiyası - Bu münaqişə sonuncu olmaya bilər
İsrailin Xarici İşlər naziri Gideon Saarın İrana qarşı əməliyyatların "sonuncu münaqişə olmaya biləcəyi" barədə çıxışı Təl-Əvivin regiondakı uzunmüddətli təhlükəsizlik doktrinasının yeni və daha sərt mərhələyə keçdiyini göstərir.
Rəsmi dairələrin "əsas məqsədə nail olundu" iddialarına rəğmən, strateji hədəflərin — rejim dəyişikliyi və nüvə təhlükəsinin tam aradan qaldırılmasının hələ də uzaq olduğu bildirilir.
Mövzu ilə bağlı politoloq, professor Əlimusa İbrahimov Crossmedia.az-a müsahibə verib:
-Gideon Saarın "bu sonuncu münaqişə deyil" açıqlaması İsrailin uzunmüddətli təhlükəsizlik strategiyası barədə nəyi göstərir? Yeni hərbi doktrina formalaşa bilərmi?
-İsrailin Xarici İşlər naziri Gideon Saarın İranla davam edən müharibənin sonuncu münaqişə olmadığını bildirməsi, əslində, İsrailin qarşıya qoyduğu strateji hədəflərə tam şəkildə çata bilmədiyini göstərir.
Müharibəyə başlanarkən nəzərdə tutulan əsas məqsədlər – İranda rejim dəyişikliyi, nüvə təhlükəsinin tam aradan qaldırılması və raket potensialının sıradan çıxarılması – hələlik tam reallaşmayıb.
Eyni zamanda, İranın regiondakı proksi qüvvələri əvvəlki kimi, hətta bəzi hallarda daha aktiv şəkildə fəaliyyət göstərməkdə davam edir.
Digər tərəfdən ABŞ tərəfindən müharibənin dayandırılması ilə bağlı artan təzyiqlər də nəzərə alınmalıdır. Bu baxımdan, əməliyyatların yaxın zamanda dayandırılması ehtimalı yaranarsa, İsrailin məqsədlərinə tam nail olmadan prosesi yekunlaşdırması mümkün görünür. Məhz bu səbəbdən də bu münaqişənin "sonuncu olmayacağı" fikri önə çəkilir.
-İsrailin İrana qarşı əməliyyatlarda "əsas məqsədə nail olduğu" iddiası nə dərəcədə reallığı əks etdirir?
-İsrailin İrana qarşı əməliyyatlarda əsas məqsədə nail olub-olmaması məsələsinə birmənalı cavab vermək çətindir. Çünki bu barədə İsrail daxilində belə vahid mövqe mövcud deyil. İsrailin daha geniş strateji hədəfləri – İranın zəiflədilməsi, hətta parçalanması və regionda təsir imkanlarının minimuma endirilməsi – hələlik tam reallaşmayıb.
Bu isə göstərir ki, İsrail müəyyən taktiki uğurlar əldə etsə də, strateji nəticələr baxımından istədiyi səviyyəyə çatmayıb. Bu səbəbdən də İsrailin müharibəni davam etdirmək niyyətində olması istisna edilmir, xüsusilə də, əgər bu məsələdə ABŞ-nin dəstəyini təmin edə bilsə.
-Bu bəyanatı regionda davamlı eskalasiya ehtimalının artması kimi qiymətləndirmək olarmı?
-Bu bəyanatı regionda davamlı eskalasiya ehtimalının artması kimi qiymətləndirmək müəyyən mənada mümkündür, lakin bunu qəti şəkildə demək hələ tezdir. Çünki müharibə prosesi hələ davam edir və yekun nəticələr formalaşmayıb.
Münaqişənin hansı şərtlərlə başa çatacağı gələcək qarşıdurmaların xarakterini də müəyyən edəcək. Bununla belə, İsrailin nəticədən asılı olmayaraq yeni təhlükələrə qarşı hərbi hazırlığını davam etdirəcəyi gözləniləndir. Bu isə gələcəkdə yeni münaqişələrin yaranma ehtimalını artırır. Potensial qarşıdurma istiqamətləri kimi regionda müxtəlif aktorların – o cümlədən Türkiyə və Pakistan kimi dövlətlərin adı çəkilsə də, bu məsələdə konkret proqnoz vermək hələlik çətindir.
-Müəyyən iddialara görə növbəti hədəf Türkiyədir. İsrail-Türkiyə müharibəsinin başlamasını real hesab edirsiniz?
-Türkiyə həqiqətən də İsrailə qarşı potensial təsir gücünə malik olan əsas regional dövlətlərdən biridir. Bəzi siyasi dairələr tərəfindən İrandan sonra növbəti hədəfin Türkiyə ola biləcəyi ilə bağlı proqnozlar səsləndirilsə də, bu ssenari real görünmür.
İlk növbədə onu qeyd etmək lazımdır ki, İsrail hələ mövcud münaqişəni tam şəkildə yekunlaşdırmadan daha güclü və daha kompleks bir aktora qarşı yeni müharibə açmaq imkanına malik deyil. Türkiyə həm hərbi, həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan İrandan daha güclü və sistemli dövlətdir.
-Müharibə bitdikdən sonra Benyamin Netanyahunun hakimiyyətdən gedəcəyi ilə bağlı iddialar var. Baş nazirin taleyi bu müharibələrdən nə dərəcədə asılıdır?
-Xüsusilə, İsrailin hüquq-mühafizə orqanlarının Netanyahuya qarşı daha sərt mövqe sərgiləyəcəyi ehtimal olunur və onun fəaliyyəti ilə bağlı hüquqi qiymətləndirmələr gündəmə gələ bilər.
Bu baxımdan, müharibə dövrü ilə müqayisədə post-müharibə mərhələsində Netanyahu üçün siyasi və hüquqi risklər əhəmiyyətli dərəcədə artacaq.
Digər tərəfdən, onun taleyi birbaşa müharibənin nəticələrindən də asılı olacaq. Əgər İsrail bu münaqişədən strateji baxımdan uğurlu çıxarsa və qarşıya qoyulan əsas təhlükəsizlik problemlərini həll edə bilsə, bu, Netanyahuya müəyyən siyasi manevr imkanları yarada bilər və hətta ona qarşı münasibətdə yumşalmaya səbəb ola bilər. Əks halda isə uğursuz nəticə onun hakimiyyətdə qalmasını ciddi şəkildə sual altına qoya bilər.
Nigar Yahyazadə
10:13 03.04.2026
Oxunuş sayı: 91
