Cəmiyyət

Azərbaycan və Türkiyə Doğma Qardaşdır

Son günlərdə doğma Azərbaycanda hicabla bağlı qəbul edilən hüquqi tənzimləmə Türkiyənin sosial media məkanında müxtəlif reaksiyalara səbəb olmuş, Azərbaycanda da müəyyən etirazların baş verdiyi müşahidə edilmişdir.

Türkiyə türkləri ilə Azərbaycan türkləri eyni boy və eyni kökdəndir. Bu qardaşlıq heç bir mənafeyə və ya süni amilə əsaslanmır; çünki onlar eyni əcdadın övladlarıdır. Azərbaycanımızın Ümummilli Lideri mərhum Heydər Əliyev bunu "Bir millət, iki dövlət" kəlamı ilə ən dolğun şəkildə ifadə etmişdir. Türk milləti Azərbaycan üçün bir əsr, Ulu Türküstan üçün isə ən azı iki yüz il göz yaşı tökmüşdür. Türkiyə öz doğma qardaşları olan Azərbaycan və Ulu Türküstandan (Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Qazaxıstan, Tacikistan) əsla vaz keçməz; hələ də əsarət altında yaşayan digər türk ellərinin həsrətini çəkməkdə davam edir.

Azərbaycanın tarix boyu Türkiyəyə göstərdiyi dəstək iki ölkə arasındakı "tək millət, iki dövlət" məfkurəsinin ən köklü təzahürlərindən biridir. Xüsusilə Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində və son dövrlərdə baş vermiş təbii fəlakətlərdə Azərbaycan xalqı və dövləti daim Türkiyənin yanında yer almışdır:

Azərbaycan türkü ən ağır şəraitdə belə Türkiyəni heç vaxt tək qoymamışdır. Türkiyənin İstiqlaliyyət mübarizəsi boyunca 19 min Osmanlı qızılı, 1 milyon Fransa frankı və 8 ədəd neft vekseli göndərmişlər. Həmçinin yetim qalmış türk uşaqlarının təhsili və təlim-tərbiyəsi üçün 500 ədəd yüzlük Osmanlı qızılı şəxsən komandan Kazım Qarabəkir Paşaya təhvil verilmişdir. Azərbaycan Hökuməti heç bir təmənna güdmədən döyüşlər boyunca Anadoluya hər ay müntəzəm olaraq vaqonlarla neft və ağ neft (kerosin) nəql etmişdir. Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Şəmsi Əsədullayev kimi xeyriyyəçi iş adamları və Azərbaycan xalqı Türkiyədəki ehtiyac sahiblərinə və qaçqın düşmüş mühacirlərə şəxsi sərvətlərindən yardımlar çatdırmışdır.

17 avqust 1999-cu il Qölcük/Mərmərə zəlzələsi zamanı Azərbaycan axtarış-xilasetmə qrupları, tibbi heyət və humanitar yardımı bölgəyə çatdıran ilk dövlətlərdən biri olmuşdur. 2023-cü ildə baş verən, mərkəzi Qəhrəmanmaraş olan zəlzələnin ilk günündən etibarən isə Azərbaycan dövləti və xalqı genişmiqyaslı səfərbərlik nümayiş etdirmişdir. 850 nəfərə yaxın axtarış-xilasetmə, səhiyyə və mütəxəssis heyəti fəlakət bölgəsinə ezam olunmuşdur. Təyyarələr və yüzlərlə yük maşını vasitəsilə minlərlə çadır, modul tipli xəstəxana, generator, qızdırıcı, yorğan-döşək, geyim, dərman preparatları və tonlarla ərzaq Türkiyəyə çatdırılmışdır. Qardaş Azərbaycan xalqı günlərlə küçələrdə və idman zallarında Türkiyə üçün yardımlar toplamış, Bakıdakı Heydər Əliyev Mərkəzi davamlı olaraq Türkiyə bayrağının rəngləri ilə işıqlandırılmışdır. Eyni zamanda Azərbaycan Nuru Paşanın və Qafqaz İslam Ordusunun qəhrəmanlarının əziz xatirəsinə olan sədaqətini də heç vaxt unutmamışdır.

Türkiyə Azərbaycanın və digər qardaş dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə etməz. Lakin Azərbaycanın və ya digər qardaşlarımızın ayağına bir tikan batsa, bu ağrını Türkiyə öz qəlbində hiss edər. Türkiyə Azərbaycanın və ya hər hansı bir türk dövlətinin problem yaşamasına dözə bilməz; türk ölkələrinin yenidən bir əsarətə düşməsi ehtimalından dərin kədər və iztirab duyar, hər zaman türk ellərinin taleyi üçün narahatlıq keçirər. Bu səbəbdən, tarixdə heç vaxt əsarət görməmiş bir türk dövləti olaraq öz tarixi təcrübələrini qardaş ölkələrlə bölüşə bilər.

Türkiyənin 1959-cu ildə adambaşına düşən milli gəliri İtaliya ilə eyni səviyyədə idi. Lakin xarici mənşəli və xaricdən dəstəklənən 1960, 1971, 1980, 1997-ci il hərbi çevrilişləri və onların xunta yaxud marionet idarəçiliyi nəticəsində ölkə İtaliyadan xeyli geridə qaldı. Çünki hər dəfə xalq ilə dövlət qarşı-qarşıya qoyuldu, toqquşduruldu və bir-birinə düşmən edildi. Türk millətinin ən ali dəyərlərinə qəsd olundu; heç vaxt vaz keçməyəcəyi dininə və namus hesab etdiyi mənəvi dəyərlərinə hücumlar edildi. Baş örtüyü (ləçək, kəlağayı, hicab) qadağası da dövlət ilə milləti bir-birinə qarşı qoymaq üçün istifadə edilən ən mühüm vasitələrdən birinə çevrildi. Nəticədə millət qalib gəlsə də, bütün bunlardan ən böyük zərəri türk dövləti və türk milləti gördü; potensialını hədər yerə xərclədi və vaxt itirdi.

Türkiyə bu tarixi təcrübələrini öz doğma qardaşlarına çatdırmağa borcludur. Çünki bu gün ABŞ, Rusiya və Çin türk dövlətlərini yenidən öz aralarında bölüşdürmək üçün hərəkətə keçmişlər. Bu məqsədlə ilk növbədə Türkiyənin təmsil olunmadığı alternativ "türk dövlətləri birliyi" formalaşdırmağa cəhd edir, qardaş türk dövlətləri ilə Türkiyə arasına təfriqə salmağa çalışırlar. Daha sonra isə keçmişdə Türkiyəyə qarşı tətbiq olunduğu kimi, türk dövlətlərində daxili iğtişaşlar yaratmaq, dövlətlə xalqı üz-üzə qoymaq və qardaşlarımızı zəiflətmək planlaşdırılır. Dövlətlərdə zəiflik yarandıqca ardıcıl hakimiyyət və idarəetmə dəyişiklikləri həyata keçiriləcəkdir; zira tez-tez baş verən hakimiyyət dəyişiklikləri dövlətin və millətin strateji enerjisini tükəndirir. Son məqsəd isə doğma qardaşlarımızı yenidən əsarət altına almaqdır. Əsarətin sonu isə məhvolmadır.

Bu imperialist layihənin icraçılarının Türkiyədə də qolları mövcuddur. Xüsusilə bəzi Körfəz ölkələrindən və İrandan idarə olunan trol və sosial media hesabları hicab qadağasına etiraz bəhanəsilə davamlı surətdə Azərbaycan əleyhinə təhqiramiz materiallar tirajlayırlar. Bu təxribatların türk dövləti və milləti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Qadağalar hər zaman istismara zəmin yaradır; istismar isə həm dövlət, həm də millət üçün ciddi bir təhdid və təhlükə mənbəyidir. Qadağalar aradan qaldırılmadıqca can Azərbaycanımıza düşmən mövqedə dayanan bütün dairələr bu istismarı körükləməyə davam edəcəklər. İnanırıq ki, qardaş Azərbaycanımız xalqın həssasiyyətlərini və gözləntilərini nəzərə alaraq, cəmiyyətin birliyini hədəf alan bütün kənar təsirləri və anlaşılmazlıqları öz daxili həmrəyliyi çərçivəsində uğurla həll edəcəkdir.

Prof. Dr. Seyit AYDIN

Türkiyə Cümhuriyyəti